Top Social Icons

Menu Right

Left Sidebar
Left Sidebar
Featured News
Right Sidebar
Right Sidebar

Η κατηγορια που επιλεξατε...

25 Φεβ 2013


Η γεωπολιτική είναι η επιστήμη η οποία εξετάζει, μελετά, αναλύει, ερμηνεύει την αλληλεξάρτηση μεταξύ φύσης / γεωγραφικού χώρου (περιβάλλοντος) και ανθρωπίνων δραστηριοτήτων και την πολιτισμική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Η γεωπολιτική σαν επιστήμη ανήκει σε δύο μεγάλα γνωστικά πεδία, την Πολιτική Γεωγραφία και τις Διεθνείς σχέσεις. Στον χώρο της Γεωπολιτικής πάντοτε ήταν αρκετά ενδιαφέρουσα η σχέση της με την ενέργεια. Η συμβατική ενέργεια, όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και ο άνθρακας, αποτελούν σημαντικούς στρατηγικούς παράγοντες με διαφορετική γεωγραφική κατανομή. Με δεδομένη την θέση των ανωτέρω πηγών ενέργειας δημιουργούνται σημαντικές σχέσεις μεταξύ χωρών που είναι παραγωγοί, διακινητές και τελικοί καταναλωτές. Η γεωπολιτική της ενέργειας, με την συμβατική της μορφή, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις μεγάλες επενδύσεις και την στρατιωτική εμπλοκή σε θέματα ασφάλειας, αποτελεί ένα σημαντικό πεδίο έρευνας και εφαρμογών. Η συνεχής μείωση των ορυκτών ενεργειακών αποθεμάτων δημιουργεί νέες γεωπολιτικές σχέσεις μεταξύ των διαφόρων χωρών στο πλαίσιο της διασφάλισης και χρήσης των ενεργειακών πηγών.
Στην εποχή μας, η δεδομένη την έλλειψη παραδοσιακών μορφών ενέργειας και η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) δημιουργούν στην κοινωνία την ανάγκη για την βελτίωση του μίγματος ενεργειακών πηγών που σαφώς αλλάζει και μετατοπίζει το γεωπολιτικό ενδιαφέρον από μερικές χώρες σε κάποιες άλλες. Η γεωπολιτική θεώρηση των συμβατικών μορφών ενέργειας αναθεωρείται συνεχώς λαμβάνοντας υπ’ όψη της την σπανιότητά τους και την αλματώδη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ένας νέος τομέας γεωπολιτικής αρχίζει να αναπτύσσεται σε σχέση με τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Η έννοια της γεωπολιτικής των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αφορά κύρια τον έλεγχο των νέων εφαρμογών και της γνώσης που αναπτύσσεται στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών, την παγκόσμια κατανομή του δυναμικού των πηγών τους (ήλιος, αέρας, κ.λπ.) και των σπανίων υλικών που είναι απαραίτητα για την κατασκευή των σχετικών συσκευών εκμετάλλευσης.

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ ή ήπιες μορφές ενέργειας ή νέες πηγές ενέργειας ή «πράσινη» ενέργεια) είναι μορφές εκμεταλλεύσιμης ενέργειας που προέρχονται από διάφορες φυσικές διαδικασίες όπως ο άνεμος, η γεωθερμία, η κυκλοφορία του νερού και άλλες. Ο όρος «ήπιες» αναφέρεται σε δυο βασικά χαρακτηριστικά τους. Καταρχάς, για την εκμετάλλευσή τους δεν απαιτείται κάποια ενεργητική παρέμβαση, όπως εξόρυξη, άντληση ή καύση, όπως με τις μέχρι τώρα χρησιμοποιούμενες πηγές ενέργειας, αλλά απλώς η εκμετάλλευση της ήδη υπάρχουσας ροής ενέργειας στη φύση. Δεύτερον, πρόκειται για «καθαρές» μορφές ενέργειας, πολύ «φιλικές» στο περιβάλλον, που δεν αποδεσμεύουν υδρογονάνθρακες, διοξείδιο του άνθρακα ή τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα, όπως οι υπόλοιπες πηγές ενέργειας που χρησιμοποιούνται σε μεγάλη κλίμακα. Έτσι οι ΑΠΕ θεωρούνται από πολλούς μία αφετηρία για την επίλυση των οικολογικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Γη.
Ως «ανανεώσιμες πηγές» θεωρούνται γενικά οι εναλλακτικές των παραδοσιακών πηγών ενέργειας (π.χ. του πετρελαίου ή του άνθρακα), όπως η ηλιακή και η αιολική. Ο χαρακτηρισμός «ανανεώσιμες» είναι κάπως καταχρηστικός, μιας και ορισμένες από αυτές τις πηγές, όπως η γεωθερμική ενέργεια δεν ανανεώνονται σε κλίμακα χιλιετιών. Σε κάθε περίπτωση, οι ΑΠΕ έχουν μελετηθεί ως λύση στο πρόβλημα της αναμενόμενης εξάντλησης των (μη ανανεώσιμων) αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων. Τελευταία, από την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και από πολλά μεμονωμένα κράτη υιοθετούνται νέες πολιτικές για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που προάγουν τέτοιες εσωτερικές πολιτικές και για τα υπόλοιπα κράτη, είτε είναι μέλη της Ε.Ε. είτε όχι.
Ο όρος «βιώσιμη ανάπτυξη» γενικά μπορεί να περιγραφεί σύμφωνα με το διακήρυξη της επιτροπής Brundtland (Our Common Future – World Commission on Environment and Development – 1987), «Η ανάπτυξη που καλύπτει τις ανάγκες της παρούσας κοινωνίας χωρίς να επηρεάζει τις δυνατότητες των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους». Διευκρινίζεται ότι δεν είναι κάθε ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και βιώσιμη. Για να το καθορίσουμε θα πρέπει να εξετάσουμε τον κύκλο ζωής κάθε πηγής και τον τεχνολογία μετατροπής της. Για παράδειγμα, η εφαρμογή υδροηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα πιθανόν να δημιουργήσει προβλήματα στους υδατικούς πόρους που χρειάζονται για τις αγροτικές καλλιέργειες. Επίσης, η χρήση ξύλου σαν βιοκαύσιμο μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σχετικά με την ανανέωση του.
Οπότε, η έμφαση δίνεται στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας όπως ο ήλιος, ο αέρας και μερικώς η θάλασσα. Τι γεωπολιτικές συνέπειες έχει λοιπόν η αλλαγή στους ενεργειακούς πόρους;
ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ
Η εφαρμογή των ΑΠΕ και οι τεχνολογικές επιπτώσεις τους που παρακολουθούμε τα τελευταία χρόνια μπορούν να συγκριθούν μόνο με την βιομηχανική επανάσταση στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Η μετάβαση σε διάφορες καθοριστικές μορφές ενέργειας, από ατμό σε άνθρακα και στην συνέχεια σε πετρέλαιο και στις μέρες μας σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δημιούργησε εξελίξεις όχι μόνο σε οικονομικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο που όλες οι ευρωπαϊκές χώρες, τόσο μεμονωμένα όσο και σε συνολικό επίπεδο σαν ΕΕ, δημιούργησαν σειρά από διατάξεις για την άντληση σημαντικών επενδυτικών κεφαλαίων για τις ΑΠΕ και για την καθιέρωση νέων κανόνων στις πολιτικές αποφάσεις (βασική έκφραση των οποίων είναι η δέσμευση για την παραγωγή του 20% της συνολικής παραγόμενης ενέργειας στην ΕΕ μέχρι το 2020 από ΑΠΕ). Στην περίπτωση κρατών με μεγάλη ενεργειακή ζήτηση όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, υπάρχει ανάγκη αναθεώρησης και των εξοπλιστικών τους προγραμμάτων ώστε να επενδύσουν σε οπλικά συστήματα λιγότερο εξαρτώμενα από τα συμβατικά καύσιμα και για να εξασφαλίσουν την ασφάλεια των υπαρχουσών συμβατικών πηγών ενέργειας. Στο πολιτικό πεδίο επίσης, η αποκέντρωση των ΑΠΕ σε διάφορες περιοχές δίνει δύναμη στις τοπικές εξουσίες και δημιουργεί ένα ιδιότυπο δημοκρατικό σύστημα με λιγότερο μακροχρόνια εξάρτηση από την κεντρική κυβέρνηση. Από την αντίθετη όχθη, οι κεντρικοί οργανισμοί παραγωγής και διανομής ενέργειας που είναι κυρίως κρατικοί φορείς δεν επιθυμούν να χάσουν την μονοπωλιακή τους θέση στον χώρο και προβάλλουν σειρά εμποδίων στην ανάπτυξη των ΑΠΕ. Στο σημείο αυτό υπάρχει η κυβερνητική παρέμβαση που θα πρέπει να εξισορροπήσει αυτές τις τάσεις.
Από εξωτερική γεωπολιτική άποψη οι χώρες που σήμερα επενδύουν σε ΑΠΕ θα έχουν σημαντικό γεωπολιτικό ρόλο στο μέλλον. Το διπολικό μοντέλο όπου από την μία μεριά υπάρχουν οι ΗΠΑ και από την άλλη οι υπόλοιπες χώρες στην γεωπολιτική σκακιέρα της ενέργειας αρχίσει πλέον να φθίνει. Μερικοί εκτιμούν ότι το μοντέλο αυτό θα διευρυνθεί με την συμμετοχή και της Κίνας στην άλλη όχθη ή μάλλον θα γίνει ένα πολυπολικό μοντέλο όπου η δύναμη θα κατανέμεται πιο ισοδύναμα μεταξύ των διαφόρων κρατών και που θα οφείλεται στα γεωπολιτικά αποτελέσματα από την χρήση των ΑΠΕ.
Οι τρέχουσες τεχνολογίες μπορούν να εκμεταλλευτούν μόνο ένα μικρό ποσοστό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Τίθενται λοιπόν, σύμφωνα με την καθηγήτρια Marrianne Ηaug, σειρά γεωπολιτικών ερωτημάτων όπως σχετικά με την ανισότητα αυτών που παράγουν την ενέργεια (με παρόμοιο τρόπο όπως υπάρχει ανισότητα και στην συμβατική ενέργεια), την εκμετάλλευση της παραδοσιακής βιομάζας που πολλές φορές έρχεται σε αντίθεση με θέματα υγείας και φτώχειας, τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα που επηρεάζουν τις γύρω περιοχές ή ότι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας θέτουν επί τάπητος την επιλογή της αποκεντρωμένης παραγωγής και διαχείρισης ενέργειας που δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις επιθυμητή.
Από γεωπολιτικής άποψης υπάρχουν σειρά από θέματα. που αφορούν τον γεωγραφικό παράγοντα στο θέμα των ευκαιριών και των περιορισμών σε διάφορες περιοχές. Η κοινή ανάπτυξη τεχνολογιών για ΑΠΕ δημιουργεί δεσμούς μεταξύ διαφόρων χωρών ανάλογους με εκείνους της συμβατικής ενέργειας και των διαφόρων ενεργειακών αγωγών. Οι χώρες που εκμεταλλεύονται σε μέγιστο βαθμό τις ευκαιρίες και περιορίζουν τα διάφορα εμπόδια θα είναι εκείνες που θα έχουν ρόλο στην νέα γεωπολιτική σκηνή. Σημαντικός παράγοντας επίσης είναι το είδος των φυσικών πηγών στις οποίες γίνεται εκμετάλλευση για παραγωγή ενέργειας: ανάλογα με την μορφή της φυσικής πηγής (ήλιος, αέρας, κύματα) προκύπτουν νέα χαρακτηριστικά για την παραγωγή ενέργειας. Τέλος, η ανάπτυξη στην ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έφερε στην αγορά νέα μέταλλα, που πιθανόν παράγονται σε διαφορετικές χώρες από αυτές που υπάρχουν οι φυσικές πηγές, όπως το λίθιο που χρησιμοποιείται στις μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και το πυρίτιο που είναι το κύριο στοιχείο κατασκευής φωτοβολταϊκών.
01.jpg
Ξεκινώντας από το ηλιακό δυναμικό (Χάρτης 1) όπως θα διαπιστώσουμε τα παρακάτω, υπάρχουν δύο μεγάλες ζώνες σημαντικής ηλιακής ενέργειας με κέντρα τις περιοχές με γεωγραφικό πλάτος 20Ν και 20S με αποτέλεσμα π.χ. οι ΗΠΑ να επιδιώκουν συμμαχίες με το Μεξικό και τις παρακείμενες χώρες. Στο βόρειο ημισφαίριο χώρες όπως ο Καναδάς, η Ρωσία και οι Σκανδιναβικές χώρες δεν θα έχουν μεγάλη δύναμη σε αυτόν τον τομέα. Η Μέση Ανατολή φαίνεται να διατηρεί την θέση της σαν παραγωγός ενέργειας με πρωτοπόρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου υπάρχει και το πρόγραμμα Masdar Initiative για την δημιουργία της πρώτης πόλης με μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Σημαντικές επενδύσεις έχουν γίνει στο Μαρόκο: η χώρα αναμένεται το 2020 να καλύπτει το 20% των ενεργειακών της αναγκών από ηλιακή ενέργεια. Ενδιαφέρουσα είναι η προσπάθεια για την διασύνδεση της Ευρώπης με την βόρεια Αφρική και την Μέση Ανατολή για την ηλιακή ενέργεια. Σημαντική παρατήρηση είναι ότι η Κίνα δεν περιλαμβάνεται στους μεγάλους παίκτες παρά το γεγονός ότι παράγει την μεγαλύτερη ποσότητα ηλιακών κατόπτρων (Concentrated Solar Power – CSP) και φωτοβολταϊκών (photovoltaic panels- PV).
Στον τομέα της αιολικής ενέργειας η παγκόσμια κατάσταση αποτυπώνεται στον Χάρτη 2.
02.jpg
Η προσεκτική παρατήρηση του χάρτη μάς δείχνει ότι το μεγαλύτερο αιολικό δυναμικό εμφανίζεται στην θάλασσα όπου και τελευταία αναπτύσσονται με εκρηκτικούς ρυθμούς τα θαλάσσια αιολικά πάρκα πηγαίνοντας όλο και σε μεγαλύτερα βάθη όπου η ένταση του ανέμου είναι ισχυρότερη. Για να είναι οικονομικά βιώσιμη μια επένδυση σε αιολική ενέργεια θα πρέπει να έχουμε ταχύτητα ανέμου της τάξεως των 7 m/s. Οι χώρες που βρίσκονται στον Ισημερινό (κεντρική Αμερική, κεντρική Αφρική και Ινδονησία) είναι στην ασθενέστερη θέση ενώ αντίθετα σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι Σκανδιναβικές χώρες και μερικές περιοχές στην Μεσόγειο (περιλαμβανόμενο και των ελληνικών νησιών) έχουν σημαντικό αιολικό δυναμικό. Το γεγονός ότι οι βόρειες χώρες έχουν σημαντικό αιολικό δυναμικό προέτρεψε την Ευρωπαϊκή Ένωση να χρηματοδοτήσει το δίκτυο διασύνδεσης υπεράκτιων αιολικών ενεργειακών πάρκων.
Ένα άλλο σημαντικό φυσικό στοιχείο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας είναι τα κύματα και τα ρεύματα. Στον Χάρτη 3 φαίνεται η παγκόσμια κατανομή της κυματικής ενέργειας.
03.jpg
Το παγκόσμιο θαλάσσιο κυματικό δυναμικό σήμερα υπολογίζεται στις 8.000-80.000 TWh ανά έτος, ενώ το παγκόσμιο δυναμικό από τα θαλάσσια ρεύματα ανέρχεται στις 800 TWh/ έτος. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι η θαλάσσια ενέργεια θα μπορούσε να καλύψει σήμερα τις παγκόσμιες απαιτήσεις σε ηλεκτρισμό.
Το καλύτερο κυματικό δυναμικό συναντάται στην εύκρατη ζώνη και στα δύο ημισφαίρια με κυματική ισχύ μεταξύ 20-70 KW/m μετώπου του κυματισμού ή και υψηλότερη, ιδιαίτερα στις ακτές της Δυτικής Ευρώπης, ανοιχτά των ακτών του Καναδά και των ΗΠΑ, καθώς και στις νότιες ακτές της Αυστραλίας και την Ν. Αμερικής.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο εκτιμάται ότι το συνολικά εκμεταλλεύσιμο κυματικό δυναμικό είναι της τάξης των 120-190 TWh / έτος στα ανοιχτά και 34-46 TWh / έτος σε παράκτιες περιοχές.
Τέλος, πολλές περιοχές, κυρίως στην Αφρική και την Ασία, χρησιμοποιούν βιομάζα σαν κύρια μορφή ενέργειας, βέβαια όχι με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο. Η βιομάζα, παρά τις αδυναμίες που αναφέρθηκαν παραπάνω, μπορεί να έχει σημαντική συνεισφορά στην γεωοικονομία και στην μείωση της φτώχειας στον κόσμο.
ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Πέρα από αυτήν καθ’ αυτήν την ενέργεια, δύο είναι τα σημαντικά επιπλέον στοιχεία: ο έλεγχος πάνω στην γνώση και την τεχνολογία και η διαχείριση των κρίσιμων υλικών για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Σύμφωνα με τον καθηγητή της Πολυτεχνικής Σχολής της Γαλλίας, Guillaume Sainteny, υπάρχουν μερικές ακόμη πτυχές που αφορούν τισ Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως ο έλεγχος που ασκούν οι εταιρείες στις επενδύσεις και η προστιθεμένη αξία που παράγουν. Με σκοπό να διερευνηθεί η επίδραση των χωρών και των διαφόρων περιοχών, έχουν προταθεί διάφορα κριτήρια όπως ο αριθμός των νέων ευρεσιτεχνιών, η σχετική στάθμιση όσον αφορά τις επενδύσεις κεφαλαίου στις ΑΠΕ και η παρουσία σημαντικών εταιρειών στον χώρο. Έτσι, στην αιολική ενέργεια η Γερμανία και η Ιαπωνία προηγούνται σε ευρεσιτεχνίες, στην ηλιακή ενέργεια και την παραγωγή υδρογόνου η Ιαπωνία κατέχει τα πρωτεία με ποσοστά της τάξεως 50% – 60%. Τα ποσοστά αυτά σίγουρα έχουν αυξηθεί μετά το πυρηνικό δυστύχημα της Φουκουσίμα.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί πόσο ενεργή είναι η περιοχή της Ασίας (πιο συγκεκριμένα η Ιαπωνία, η Ινδία, η Κίνα και η Νότιος Κορέα) στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Επίσης οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Δανία και η Ισπανία είναι σημαντικοί παράγοντες στον τομέα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση της Γαλλίας που δείχνει να μην έχει μεγάλο ρόλο λόγω της ενασχόλησης της με την πυρηνική ενέργεια. Η γενική διαπίστωση είναι ότι υπάρχει μια γενική γεωοικονομική στροφή προς την περιοχή της Ασίας.
Όσον αφορά τα σπάνια υλικά υπάρχει μια σειρά υλικών όπως το Δυσπρόσιο, το Τέρβιο, το Ευρώπιο, το Νεοδύμιο και άλλα που επηρεάζουν σαφώς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ στην αναφορά του για τα κρίσιμα υλικά το 2011, διαπιστώνεται ότι «πολλές καθαρές τεχνολογίες περιλαμβανομένων των ανεμογεννητριών, των φωτοβολταϊκών λεπτού υποστρώματος και του φθορίζοντος φωτισμού, χρησιμοποιούν διάφορα κρίσιμα υλικά για τα οποία υπάρχει κίνδυνος διακοπής τροφοδότησης σε βραχυχρόνιο διάστημα . Ο παραπάνω κίνδυνος σε μεσαίο η μακροχρόνιο διάστημα μειώνεται».
04.jpg
05.jpg
Στους Πίνακες 1 και 2 που προέρχονται από το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, φαίνονται αφ’ ενός μεν η εξάρτηση των καθαρών ενεργειών από τα κρίσιμα υλικά και η αποτίμηση του κινδύνου εφοδιασμού.
ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ
Το πρόγραμμα DESERTEC είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο με σκοπό την μεταφορά ανανεώσιμων μορφών ενέργειας από περιοχές που είναι σε περίσσεια σε περιοχές που υπάρχει έλλειψη. Αυτό γίνεται με την χρήση χαμηλών απωλειών συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (High Voltage Direct Current –HVDC). Όλες οι μορφές Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας χρησιμοποιούνται αλλά η ηλιακή ενέργεια από τις ερήμους έχει κύριο ρόλο στο πρόγραμμα DESERTEC.
Οι πρώτες περιοχές στις οποίες έγινε αξιολόγηση για την εφαρμογή του προγράμματος ήταν εκείνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Ο Οργανισμός που ελέγχει το πρόγραμμα προτείνει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ήλιο και άνεμο και την ανάπτυξη ενός Ευρωμεσογειακού δικτύου Υψηλής Τάσης για την μεταφορά της. Παρά το όνομα του προγράμματος, οι περισσότερες πηγές θα είναι εκτός της ερήμου, όπως φαίνεται στον Χάρτη 4. Σύμφωνα με το πρόγραμμα Συσκευές Ηλιακής Ενέργειας CSP, φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα είναι διασπαρμένα στις έρημες περιοχές της Βορείου Αφρικής όπως και στην έρημο Σαχάρα. Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια θα μεταφέρεται με ένα υπερδίκτυο HVDC στην Ευρώπη και στην Μέση Ανατολή.
06.jpg
Εκτιμάται ότι το δίκτυο θα εξυπηρετεί ένα μεγάλο μέρος των ενεργειακών αναγκών της Μέσης Ανατολής και το 15% των αναγκών της Ευρώπης. Στην τελευταία θα δοθεί η δυνατότητα καλύτερης μετάβασης στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μειώνοντας την εξάρτησή της από την υφιστάμενη παραγωγή ενέργειας. Σύμφωνα με το σενάριο της Γερμανίας που ηγείται του όλου προγράμματος, ως και 400 δισ. ευρώ θα επενδυθούν σε ηλιακή ενέργεια και γραμμές μετάδοσης ενέργειας.
ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑ
Το δίκτυο διασύνδεσης υπεράκτιων αιολικών πάρκων στην Βόρεια Θάλασσα προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2008 σαν μια από τις 6 ενεργειακές προτεραιότητες για την ΕΕ. Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν 10 χώρες της βόρειας Ευρώπης μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει την διασύνδεση υπεράκτιων αιολικών πάρκων της Βόρειας Θάλασσας, συνολικής επιφάνειας 760.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Μέχρι τώρα έχουν χρηματοδοτηθεί σειρά από προγράμματα για την μελέτη του όλου εγχειρήματος.
07.jpg
Στον Χάρτη 5 φαίνεται η συνολική διάταξη με την οποία η ηλεκτρική ενέργεια μεταδίδεται μέσω καλωδίων υψηλής τάσης σε όλες τις εμπλεκόμενες χώρες. Με τον τρόπο αυτό θα γίνεται αριστοποίηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια της Νορβηγίας θα έχουν τον ρόλο μίας «μεγάλης μπαταρίας» για την αποθήκευση της ενέργειας και την χρησιμοποίηση της σε περιόδους αιχμής. Το εκτιμώμενο κόστος είναι 32 δισ. ευρώ μέχρι το 2020 με προοπτικές μείωσης που θα προέλθει από την αριστοποίηση της παραγόμενης από τις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες ενέργειας.
Από γεωπολιτική και γεωοικονομική άποψη το δίκτυο είναι σημαντικό για τις χώρες που περικλείουν την Βόρεια Θάλασσα και δεν περιορίζεται μόνο στις παράκτιες χώρες. Πιθανόν να είναι σημαντικό και για την Ολλανδία και το Βέλγιο που θα εξασφαλίσουν πρόσβαση στα υπεράκτια πάρκα της Βόρειας Θάλασσας βάζοντας έτσι τις βάσεις για την ανάπτυξη του μεγάλου Ευρωπαϊκού δικτύου ενεργειακής διασύνδεσης.
Συγκριτικά με την γεωπολιτική της συμβατικής ενέργειας, οι ΑΠΕ έχουν κοινά σημεία αλλά και διαφορές. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι πιο αποκεντρωμένες με αποτέλεσμα να ενεργοποιούν περισσότερο τοπικούς παράγοντες σε αντίθεση με τις κεντρικά ελεγχόμενες συμβατικές μορφές ενέργειας. Σε επίπεδο κρατών, οι ΗΠΑ και η Κίνα αλλά και μερικά ευρωπαϊκά κράτη όπως η Γερμανία φαίνεται ότι έχουν επενδύσει σημαντικά στις ΑΠΕ και θα έχουν κύριο λόγο στον μελλοντικό γεωπολιτικό χάρτη. Χώρες, όπως η Σαουδική Αραβία, που είχαν κύριο ρόλο στην γεωπολιτική της συμβατικής ενέργειας χάνουν έδαφος έναντι νέων κρατών με ισχυρή θέση στις ΑΠΕ και στα κρίσιμα υλικά που τις υποστηρίζουν. Και, φυσικά, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργούνται μεγάλα προγράμματα διασύνδεσης μεταξύ χωρών με σκοπό να αυξήσουν την ασφάλεια της ενεργειακής προμήθειας και να μειώσουν την εξάρτηση από συμβατικά καύσιμα, με ό, τι αυτό ευλόγως συνεπάγεται.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Criekemans David (2010), ‘Post-Copenhagen from a geopolitical perspective: the US, China and Europe’, in: American Diplomacy (2010.04.12),
2. Mackinder, H. J. (1943) ‘The Round World and the Winning of the Peace’, in: Foreign Affairs, Vol.21, No. 4 (July)
3. Sainteny, G. (2010) ‘Les enjeux géopolitiques des énergies naturelles renouvelables’, in : Questions Internationales, n°45, septembre-octobre
4. Mitchell, C. (2008) The Political Economy of Sustainable Energy (Energy, Climate and theEnvironment Series). Hampshire (UK) & New York (USA): Palgrave Macmillan: 304 p.
5. Rifkin, J. (2002) The Hydrogen Economy. The creation of the worldwide energy web and the redistribution of power on Earth. Oxford: Blackwell Publishing: 294 p.
6. www.energy.gov
7. "Signature of The North Seas Countries Offshore Grid Initiative, Brussels" (PDF) (Press release). Council of the European Union. 2009-12-07.
8. www.desertec.org

Σκληρή κριτική στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις συνταγές αντιμετώπισης της κρίσης ασκούν δέκα διαπρεπείς οικονομολόγοι μέσω της ισπανικής εφημερίδας El Pais.

Μήπως έχουν αποτύχει οι προδιαγραφές των Βρυξελλών; Μήπως η Επιτροπή υποτίμησε τις συνέπειες της αυστηρής δίαιτας που επιβλήθηκε σε ολόκληρη την ευρωζώνη;, διερωτάται ο συντάκτης του άρθρου και προσθέτει:
Οι παραπάνω ερωτήσεις δεν αρέσουν στον Όλι Ρεν, ο οποίος αν και έχει εμπλακεί σε μια διαμάχη με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, οι απαντήσεις του συνοψίζονται σε επιστολή που απέστειλε την περασμένη εβδομάδα στους υπουργούς Οικονομικών της ζώνης του ευρώ.
«Η συζήτηση για τις επιπτώσεις μιας αλλαγής της δημοσιονομικής πολιτικής για την ανάπτυξη δεν βοηθά και απειλεί να διαβρώσει την εμπιστοσύνη που έχουμε χτίσει σχολαστικά τον τελευταίο καιρό», διαβεβαίωσε ο Επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων στην επιστολή, η οποία απευθυνόταν επίσης στους επικεφαλής τόσο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ( ΕΚΤ), Μάριο Ντράγκι όσο και του ΔΝΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.
Ωστόσο, τα επιχειρήματα του κ. Ρεν δεν πείθουν την επιστημονική κοινότητα, σημειώνει η εφημερίδα που ζήτησε την άποψη δέκα οικονομολόγων επί του θέματος.
Η μεγάλη πλειονότητά τους καταγγέλλει την Κομισιόν ότι εμμένει στο να υπαγορεύει συνταγές που έχουν ήδη έχουν αποδειχθεί λάθος και ότι δεν αλλάζει ρότα ακόμη κι όταν συντρίβονται από την πραγματικότητα.
Ιδού η «ετυμηγορία» των οικονομολόγων:

Paul de Grauwe, καθηγητής στο London School of Economics: «Τίποτα απ' όσα συμβαίνουν δεν με εκπλήσσει. Όλα θα μπορούσαν να έχουν προβλεφθεί. Οι αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι υπεύθυνες για την ύφεση μιας και υπέβαλαν ταυτόχρονα σε όλες της χώρες πολιτικές λιτότητας οι οποίες ενίσχυσαν τις αρνητικές τους συνέπειες. Η μακροοικονομική πολιτική της ευρωζώνης είναι καταστροφή». 
James Gallbraith καθηγητής στη Σχολή Lyndon B. Johnson στο πανεπιστήμιο του Τέξας:
«Δεν είμαι αισιόδοξος. Φαίνεται πως η ηγεσία της Κομισιόν λειτουργεί σε μια εναλλακτική πραγματικότητα, εντελώς εξαρτημένη από τα βραχυπρόθεσμα ενδιαφέροντα των τραπεζών και αδιαφορώντας για τις συνέπειες των πολιτικών της και χωρίς να αναλύει δημοσίως την κατάσταση και την πολιτική της».
Luis Garicano, καθηγητής στο London School of Economics: «Οι Βρυξέλλες είναι πολύ περισσότερο δογματικές απ' ό,τι το ΔΝΤ. Είναι ακατανόητο το πόσο λίγο έχουν αλλάξει τις θέσεις τους. Εν μέρει αυτό εξηγείται γιατί δεν έχουν εμπιστοσύνη σε κάποιες χώρες, οι οποίες προβαίνουν σε μεταρρυθμίσεις μόνο υπό πίεση. Και εν μέρει αυτό γίνεται για πολιτικούς λόγους: η κρίση δεν έχει πάει στον Βορρά και γι' αυτό δεν γνωρίζει ότι υπάρχουν χώρες που πνίγονται. Η Κομισιόν αμελεί την πιθανότητα ενός σοβαρού ατυχήματος».

Dani Rodrik, καθηγητής στο Χάρβαρντ στην Διεθνή Οικονομική Πολιτική: «Η Κομισιόν κοροϊδεύει τον ίδιο της τον εαυτό με την ψευδαίσθηση ότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που υπερασπίζεται μπορούν να τονώσουν την οικονομία στο μέσον μιας κατάρρευσης της δραστηριότητας που έγινε χειρότερη από τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζει. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα τελευταία στοιχεία που έχουν έρθει στο φως της δημοσιότητας. Η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως μια στρατηγική ανάπτυξης για να ενεργοποιήσει τη ζήτηση».
Jose Manuel Gonxzalez-Paramo, πρώην μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του BCE και καθηγητής του IESE: «Δεν υπάρχει ένας μοναδικός υπεύθυνος για την ύφεση και, κατά κάποιον τρόπο, είμαστε όλοι υπεύθυνοι: οι ιδρυτές του ευρώ, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι κυβερνήσεις, οι ρυθμιστές, οι εποπτικές αρχές κλπ. Η Κομισιόν προσπάθησε, όχι πάντα επιτυχημένα, να αναζητήσει ένα ευρωπαϊκό όραμα. Και από το 2011 ψάχνει έναν ρόλο πολύ πιο ενεργό. Οι προτάσεις της για την ανοικοδόμηση των θεμελίων του ευρώ είναι προχωρημένες και δίνουν ένα μακροπρόθεσμο όραμα».
Paul Krugman, καθηγητής και κάτοχος του Νόμπελ Οικονομίας: «Ποια είναι η πρόταση του Ρεν για τις καταστροφικές ειδήσεις που φτάνουν στην Ευρώπη; Ότι πρέπει να σταματήσουμε να ενοχλούμε με οικονομικές μελέτες, γιατί αυτές ελαχιστοποιούν την εμπιστοσύνη στην λιτότητα! Αυτά τα συμπτώματα της σύγχυσης είναι χαρακτηριστικά. Δυστυχώς, αυτοί οι άνθρωποι έχουν κάνει απίστευτη ζημιά και ακόμη έχουν την εξουσία να συνεχίσουν».
Desmond Lachman, καθηγητής στο Georgetown: «Τα στοιχεία της ανάπτυξης επιβεβαιώνουν ότι η ευρωπαϊκή οικονομία συρρικνώνεται ταχύτερα απ' ό,τι αναμενόταν. Η εικόνα στην Ισπανία και την Ιταλία είναι ακόμη πιο θλιβερή. Η Κομισιόν είναι υπεύθυνη για την επιμονή της στην βιαστική δημοσιονομική σύσφιξη και στο ότι άργησε να καταλήξει στο συμπέρασμα στο οποίο έφθασε το ΔΝΤ: η υπερβολική λιτότητα με το ευρώ ως ζουρλομανδύα, είναι αντιπαραγωγική».
Jonathan Portes, διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας: «Εδώ και δύο χρόνια ο Ρεν προβλέπει ότι χάρη στις εξαίρετες πολιτικές της Κομισιόν η ανάπτυξη έρχεται. Τώρα έχει μια νέα τακτική: επιτίθεται στους οικονομολόγους που κριτικάρουν την Κομισιόν. Το αισιόδοξο συμπέρασμα είναι ότι παραδέχεται πως οι δικαιολογίες για τη λιτότητα καταρρέουν και ότι οι δουλειές που το δείχνουν αυτό ίσως οδηγήσουν σε πιο λογικές πολιτικές. Ας ελπίσουμε να είναι έτσι».

Guntram Wolff, αναπληρωτής διευθυντής του Bruegel «Η Κομισιόν έχει υποβληθεί σε πολλούς περιορισμούς. Στην Ελλάδα, ήταν υπερβολικά αισιόδοξη, αλλά έχει κάνει καλή δουλειά στην Πορτογαλία. Έχει αντιμετωπίσει μια οικονομική και πολιτική κατάσταση πολύ δύσκολη. Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους περιορισμούς στους οποίους υπόκειται ,σε γενικές γραμμές έχει υιοθετήσει τις κατάλληλες πολιτικές, προσπαθώντας να βρει μια ισορροπία μεταξύ της δημοσιονομικής εξυγίανσης και της στήριξης της οικονομίας». 
Charles Wyplosz, καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας στο Ινστιτούτο Ginebra: «Δεν καταλαβαίνω πώς μπορεί κάποιος να εκπλήσσεται από τα δεδομένα που έρχονται στην επιφάνεια. Η λιτότητα δημιουργεί ύφεση. Η Κομισιόν δεν αναγνωρίζει πως αυτή η πολιτική μας εμποδίζει να ξεφύγουμε από την κατάθλιψη. Η Κομισιόν κάνει πολιτικά ορθές προβλέψεις, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι θα πρέπει να κάνει την έκπληκτη όταν αυτές οι προβλέψεις δεν θα επιβεβαιωθούν».

Το οργανωμένο έγκλημα αναλαμβάνει καθήκοντα


Η παγκόσμια οικονομική κρίση ήταν θείο δώρο για τους υπερεθνικούς εγκληματίες. Εξαιτίας της εξασθένισης της οικονομίας, οι εγκληματικές οργανώσεις μπορούν -χάρη στη ρευστότητα που διαθέτουν- να αγοράσουν σε τιμή ευκαιρίας εταιρείες που είναι οικονομικά στριμωγμένες, αλλά που δυνητικά έχουν μεγάλη αξία. Η δημοσιονομική λιτότητα αναγκάζει τις απανταχού κυβερνήσεις να περιστέλλουν τους προϋπολογισμούς των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και των δικαστικών συστημάτων. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν απολυθεί και -ως εκ τούτου- είναι πιο επιρρεπείς στην παρανομία. Ο μεγάλος αριθμός των ανέργων ειδικών περί τα οικονομικά, τη λογιστική, την πληροφορική, τα νομικά, τα logistics, αποτελεί σήμερα μια δεξαμενή ταλέντου παγκοσμίου κύρους, που είναι διαθέσιμη για τα καρτέλ του εγκλήματος. Εν τω μεταξύ, οι ανά τον κόσμο φιλάνθρωποι έχουν περιορίσει την προσφορά τους, με αποτέλεσμα να σημειώνεται έλλειμμα χρηματοδότησης στις τέχνες, στην εκπαίδευση, στην περίθαλψη και σε άλλους τομείς. Οι εγκληματίες είναι ευτυχείς να συμπληρώσουν αυτό το έλλειμμα, με αντάλλαγμα την πρόσβαση σε πολιτικά κλιμάκια, την κοινωνική νομιμοποίηση και τη λαϊκή στήριξη. Οι διεθνείς εγκληματίες δεν θα μπορούσαν να ζητήσουν πιο ευνοϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον. Οι δραστηριότητές τους έχουν συνήθως υψηλά περιθώρια κέρδους και στηρίζονται στην ταμειακή βάση, πράγμα που σημαίνει ότι συχνά απολαμβάνουν υψηλή ρευστότητα, δηλαδή μια θέση πλεονεκτική σε τέτοια εποχή παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Εντούτοις, οι αποθρασυμένοι αντίπαλοι και η περιορισμένη χρηματοδότηση δεν είναι τα μόνα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αστυνομικοί, οι εισαγγελείς και οι δικαστές. Τα τελευταία χρόνια αναδύθηκε μια νέα απειλή: το κράτος - μαφία. Σε διεθνές επίπεδο, οι εγκληματίες έχουν κατορθώσει να διεισδύσουν στις κυβερνήσεις, σε βαθμό που δεν έχει προηγούμενο. Επίσης, έχει συμβεί και το αντίστροφο: αντί να εξαλείψουν τις πανίσχυρες συμμορίες, μερικές κυβερνήσεις έχουν οι ίδιες αναλάβει τις παράνομες επιχειρήσεις τους. Στα μαφιόζικα κράτη, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι πλουτίζουν οι ίδιοι, οι οικογένειες και οι φίλοι τους, εκμεταλλευόμενοι το χρήμα, τη δύναμη, την πολιτική επιρροή και τις παγκόσμιες διασυνδέσεις των συνδικάτων του εγκλήματος, ώστε να παγιώσουν και να επεκτείνουν την εξουσία τους. Πράγματι, στα ανώτερα κλιμάκια ορισμένων από τις πιο κερδοφόρες παράνομες επιχειρήσεις στον κόσμο, δεν θα βρει κανείς πια μόνο επαγγελματίες του εγκλήματος. Θα βρει ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους, βουλευτές, αρχηγούς μυστικών υπηρεσιών, αξιωματικούς του στρατού και, σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, ακόμη και αρχηγούς κρατών ή μέλη των οικογενειών τους.
Αυτή η σύμπηξη κυβερνήσεων και εγκληματικών οργανώσεων διαφέρει από τους πιο περιορισμένους τρόπους με τους οποίους τα δύο μέρη είχαν συνεργαστεί στο παρελθόν. Οι κυβερνήσεις και οι μυστικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των δημοκρατικών χωρών, έχουν πολύ συχνά στρατολογήσει εγκληματίες για να διακινήσουν λαθραία όπλα σε φίλα προσκείμενους εξεγερμένους άλλων χωρών ή ακόμη και για να δολοφονήσουν εχθρούς τους στο εξωτερικό. (Η επιπόλαιη προσπάθεια της CIA να στρατολογήσει πρόσωπα της αμερικανικής μαφίας για να δολοφονήσουν τον Φιντέλ Κάστρο το 1960 είναι ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα). Σε αντίθεση, όμως, με τα κανονικά κράτη, τα μαφιόζικα κράτη δεν στηρίζονται μόνο ευκαιριακά στις εγκληματικές οργανώσεις προκειμένου να προωθήσουν συγκεκριμένους στόχους της εξωτερικής πολιτικής τους. Σε ένα μαφιόζικο κράτος οι υψηλά ιστάμενοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι γίνονται στην πραγματικότητα οι βασικοί μέτοχοι, αν όχι οι επικεφαλής, εγκληματικών επιχειρήσεων και ανάγουν σε υπηρεσιακή προτεραιότητα την υπεράσπιση και προώθηση του κύκλου εργασιών τους. Σε μαφιόζικα κράτη όπως η Βουλγαρία, η Γουινέα-Μπισάου, η Μιανμάρ (γνωστή και ως Βιρμανία), η Ουκρανία και η Βενεζουέλα, το εθνικό συμφέρον και τα συμφέροντα του οργανωμένου εγκλήματος είναι σήμερα άρρηκτα δεμένα.
Εξαιτίας του γεγονότος ότι οι πολιτικές και η κατανομή των κονδυλίων στα μαφιόζικα κράτη καθορίζονται εξίσου από την επιρροή των εγκληματιών όσο και από τις δυνάμεις που συνήθως διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των κρατών, τα κράτη αυτά αποτελούν μια πρόκληση για τους φορείς χάραξης πολιτικής και τους αναλυτές της διεθνούς πολιτικής. Τα μαφιόζικα κράτη δεν κατηγοριοποιούνται εύκολα, με αποτέλεσμα να θολώνει η εννοιολογική γραμμή που χωρίζει τους κρατικούς από τους μη κρατικούς παράγοντες. Ως εκ τούτου, η συμπεριφορά τους είναι απρόβλεπτη, πράγμα που τους καθιστά παράγοντες κινδύνου για το διεθνές περιβάλλον.

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ
Οι συμβατικές γνώσεις γύρω από τα δίκτυα της διεθνούς εγκληματικότητας στηρίζονται σε τρεις λανθασμένες υποθέσεις. Πρώτον, πολύς κόσμος νομίζει ότι όσον αφορά τις παρανομίες, όλα είναι γνωστά από παλιά. Είναι γεγονός ότι εγκληματίες, λαθρέμποροι και μαυραγορίτες υπήρχαν πάντα. Όμως, η φύση του διεθνούς εγκλήματος έχει αλλάξει πολύ στη διάρκεια της τελευταίας εικοσαετίας, καθώς τα εγκληματικά δίκτυα επεκτάθηκαν πέρα από τις παραδοσιακές αγορές τους και άρχισαν να επωφελούνται από πολιτικούς και οικονομικούς μετασχηματισμούς, εκμεταλλευόμενα και τις νέες τεχνολογίες. Για παράδειγμα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι εγκληματικές οργανώσεις υιοθέτησαν από νωρίς τις καινοτομίες στον τομέα των επικοινωνιών, όπως την προηγμένη ηλεκτρονική κρυπτογράφηση. Επίσης, τα συνδικάτα του εγκλήματος υπήρξαν πρωτοπόρα στη χρήση νέων μέσων για τη μεταφορά των ναρκωτικών, όπως τα «ναρκο-υποβρύχια»: ημι-καταδυόμενα πλοία, ικανά να αποφεύγουν τα ραντάρ, τα σόναρ και τα συστήματα υπέρυθρης ακτινοβολίας. (Τα καρτέλ των ναρκωτικών στην Κολομβία σταδιακά προχώρησαν στη χρήση πλήρως καταδυομένων υποβρυχίων). Πιο πρόσφατα, οι εγκληματικές οργανώσεις επωφελούνται από τα πλεονεκτήματα του διαδικτύου, γεγονός που έχει οδηγήσει σε ιλιγγιώδη αύξηση την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο, με κόστος για την παγκόσμια οικονομία 114 δισεκατομμύρια δολάρια το 2011, σύμφωνα με στοιχεία της Symantec, ασφαλιστικής εταιρείας για το διαδίκτυο.
Μια δεύτερη παρεξήγηση αποτελεί η αντίληψη ότι το διεθνές έγκλημα είναι ένας παράνομος χώρος όπου δραστηριοποιείται μια μικρή μόνο κοινότητα διεστραμμένων ανθρώπων που κινούνται στο περιθώριο της κοινωνίας. Η αλήθεια είναι ότι σε πολλές χώρες σήμερα οι εγκληματίες δεν καταβάλλουν καμία προσπάθεια να παραμείνουν στα σκοτεινά ούτε είναι στο ελάχιστο περιθωριακοί. Αντιθέτως, οι πιθανολογούμενοι αρχηγοί πολλών μεγάλων εγκληματικών οργανώσεων έχουν γίνει τρόπον τινά διασημότητες. Πλούσιοι άνθρωποι με ύποπτη επιχειρηματική προϊστορία είναι περιζήτητοι φιλάνθρωποι και έχουν κατορθώσει να ελέγχουν ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς και να έχουν στην ιδιοκτησία τους εφημερίδες με επιρροή. Επιπροσθέτως, η συσσώρευση πλούτου και δύναμης σε εγκληματίες εξαρτάται όχι μόνο από τις δικές τους παράνομες δραστηριότητες, αλλά και από τη δράση του μέσου όρου των μελών της κοινωνίας: για παράδειγμα, τα εκατομμύρια των πολιτών που σχετίζονται με την κινεζική βιομηχανία μαϊμού καταναλωτικών προϊόντων και με το εμπόριο ναρκωτικών του Αφγανιστάν, τα εκατομμύρια των πολιτών της Δύσης που καπνίζουν τακτικά μαριχουάνα, οι εκατοντάδες χιλιάδες των μεταναστών που κάθε χρόνο πληρώνουν εγκληματίες για να τους μεταφέρουν λαθραία στην Ευρώπη, οι καριερίστες του Μανχάταν και του Μιλάνου που απασχολούν παράνομους μετανάστες για οικιακές δουλειές. Συνηθισμένοι άνθρωποι σαν τους προαναφερθέντες αποτελούν ζωτικό τμήμα του εγκληματικού οικοσυστήματος.
Η τρίτη εσφαλμένη αντίληψη είναι ότι το διεθνές έγκλημα είναι αποκλειστικά ζήτημα επιβολής του νόμου, που απαιτεί καλή διαχείριση από την αστυνομία, τις εισαγγελικές και τις δικαστικές αρχές. Στην πραγματικότητα, το διεθνές έγκλημα γίνεται καλύτερα κατανοητό ως πολιτικό πρόβλημα με επιπτώσεις στην εθνική ασφάλεια. Το μέγεθος και το πεδίο δράσης των πλέον ισχυρών εγκληματικών οργανώσεων σήμερα θυμίζει άνετα τα αντίστοιχα των μεγαλυτέρων πολυεθνικών επιχειρήσεων στον κόσμο. Και όπως ακριβώς οι νόμιμοι οργανισμοί επιδιώκουν ν’ αποκτήσουν πολιτική επιρροή, το ίδιο κάνουν και οι εγκληματικοί. Βεβαίως, οι εγκληματίες ανέκαθεν επεδίωκαν να διαφθείρουν τα πολιτικά συστήματα προς όφελός τους. Όμως, οι παράνομες οργανώσεις ποτέ στο παρελθόν δεν είχαν κατορθώσει να αποκτήσουν πολιτική επιρροή σε τέτοιο βαθμό σαν αυτόν που απολαμβάνουν σήμερα εγκληματίες σε μια σειρά χωρών της Αφρικής, της ανατολικής Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής, για να μην αναφέρουμε την Κίνα και τη Ρωσία.
Κατά την περασμένη δεκαετία ή περίπου τόσο, το φαινόμενο αυτό ξεπέρασε τα γνωστά όρια και το αποτέλεσμα ήταν να αναδυθούν ισχυρά μαφιόζικα κράτη. Ο Ισπανός εισαγγελέας Χοσέ Γκρίντα, με πολλά χρόνια εμπειρίας στην καταπολέμηση των εγκληματικών οργανώσεων ανατολικο-ευρωπαϊκής προέλευσης, ισχυρίζεται ότι σε πολλές περιπτώσεις ήταν αδύνατον, τόσο στον ίδιον όσο και σε συναδέλφους του, να ξεχωρίσουν τα συμφέροντα των εγκληματικών οργανώσεων από εκείνα των κυβερνήσεων που τις φιλοξενούσαν. Σύμφωνα με τον Γκρίντα, οι δυνάμεις επιβολής του νόμου στην Ισπανία έρχονται συνεχώς αντιμέτωπες με συνδικάτα του εγκλήματος, που λειτουργούν ως παραρτήματα των κυβερνήσεων της Λευκορωσίας, της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Σε εμπιστευτικές παρατηρήσεις του που περιλαμβάνονται σε αμερικανικά διπλωματικά τηλεγραφήματα τα οποία δημοσιεύθηκαν στον διαδικτυακό τόπο καταγγελιών WikiLeaks, εκθέτει λεπτομερώς την ανησυχία του για τον «τρομακτικό έλεγχο» που ασκείται από αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «ρωσική μαφία», επί μιας σειράς στρατηγικών τομέων της παγκόσμιας οικονομίας, όπως είναι το αλουμίνιο και το φυσικό αέριο. Ο έλεγχος αυτός, υπονοούσε ο Γκρίντα, καθίσταται εφικτός χάρη στο εύρος της συνεργασίας του Κρεμλίνου με ρωσικές εγκληματικές οργανώσεις.
Στα κράτη - μαφίες, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι και οι εγκληματίες συχνά συνεργάζονται μέσω νόμιμων επιχειρηματικών ομίλων, που διατηρούν στενούς δεσμούς με πρόσωπα των ανώτατων ηγετικών κλιμακίων, τις οικογένειες και τους φίλους τους. Σύμφωνα με τον Γκρίντα, η Μόσχα χρησιμοποιεί τακτικά τα συνδικάτα του εγκλήματος. Σχετικό παράδειγμα είναι η περίπτωση κατά την οποία οι ρωσικές στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες καθοδήγησαν μια μαφιόζικη οργάνωση να εφοδιάσει με όπλα τους Κούρδους αντάρτες στην Τουρκία. Εντούτοις, πιο ενδεικτικό παράδειγμα της αλληλοεπικάλυψης ρωσικής κυβέρνησης και εγκληματικών οργανώσεων, είναι η περίπτωση του φορτηγού πλοίου Arctic Sea, το οποίο η ρωσική κυβέρνηση ισχυρίστηκε πως είχε απαχθεί από πειρατές στα ανοιχτά των ακτών της Σουηδίας το 2009. Φαινομενικά, η Μόσχα έστειλε το ρωσικό ναυτικό για να σώσει το πλοίο, αλλά πολλοί εμπειρογνώμονες πιστεύουν ότι στην πραγματικότητα το Arctic Sea έκανε λαθρεμπόριο όπλων για λογαριασμό των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών και ότι η πειρατεία και η διάσωση ήταν τεχνάσματα με σκοπό να συγκαλύψουν τη λαθραία διακίνηση, ύστερα από ανεπιθύμητη παρεμβολή άλλης, αντίπαλης μυστικής υπηρεσίας. Ο Γκρίντα λέει ότι το λαθρεμπόριο ήταν κοινή επιχείρηση καθοδηγούμενη από εγκληματικές συμμορίες, τις οποίες αινιγματικά αποκάλεσε «ευρασιατικές υπηρεσίες ασφαλείας». Οι Ρώσοι ήρθαν σε δύσκολη θέση, αλλά το τέλος ήταν καλό, αν και ελαφρώς κωμικό. Ωστόσο, η υπόθεση αυτή υπογράμμισε το πόσο ελάχιστα προβλέψιμο είναι το περιβάλλον ασφάλειας, εντός του οποίου είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τους γεωπολιτικούς υπολογισμούς των κρατών από τα κίνητρα κέρδους των εγκληματικών οργανώσεων.

«Η ΜΑΦΙΑ ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΧΩΡΑ»
Η Ρωσία δεν είναι η μόνη χώρα όπου η διαχωριστική γραμμή μεταξύ δημοσίων υπηρεσιών και εγκληματικών οργανώσεων έχει ανεπανόρθωτα θολώσει. Πέρυσι, το Συμβούλιο της Ευρώπης εξέδωσε μια αναφορά στην οποία διατυπωνόταν ο ισχυρισμός ότι ο πρωθυπουργός του Κόσοβο, Χασίμ Θάτσι, και οι πολιτικοί σύμμαχοί του ασκούν «βίαιο έλεγχο στο εμπόριο της ηρωίνης και άλλων ναρκωτικών», καθώς επίσης και ότι κατέχουν σημαντικές θέσεις στη «μαφιόζικη δομή του οργανωμένου εγκλήματος στο Κόσοβο». Ο δεσμός κράτους-εγκλήματος είναι ίσως ακόμη ισχυρότερος στη Βουλγαρία. Ένα αμερικανικό διπλωματικό τηλεγράφημα του 2005, που ήρθε στο φως της δημοσιότητας πέρυσι από το WikiLeaks, αξίζει να αναφερθεί εκτενέστερα λόγω της αρνητικής σκιαγράφησης της Βουλγαρίας όσον αφορά τη διολίσθησή της στο καθεστώς του μαφιόζικου κράτους. Μέρος του τηλεγραφήματος έχει ως εξής:
Το οργανωμένο έγκλημα έχει μια εκφυλιστική επίδραση σε όλους τους θεσμούς της Βουλγαρίας, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της κυβέρνησης, του κοινοβουλίου και του δικαστικού σώματος. Με την επιδίωξη να διατηρήσει την επιρροή του ανεξαρτήτως τού ποιος κυβερνά τη χώρα, πρόσωπα από τον χώρο του οργανωμένου εγκλήματος προσφέρουν χορηγίες σε όλα τα μεγάλα πολιτικά κόμματα. Καθώς τα πρόσωπα αυτά έχουν ανοιχτεί σε νόμιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες, έχουν προσπαθήσει -με αρκετή επιτυχία- να εξαγοράσουν την είσοδό τους στους διαδρόμους της εξουσίας. (...) Σε επίπεδο αμέσως πιο κάτω από εκείνο της εθνικής κυβέρνησης και των ηγεσιών των μεγαλυτέρων πολιτικών κομμάτων, το οργανωμένο έγκλημα έχει στην «ιδιοκτησία» του έναν αριθμό δημοτικών διαμερισμάτων, καθώς επίσης και μεμονωμένα μέλη του κοινοβουλίου. Αυτή η άμεση συμμετοχή στην πολιτική -σε αντίθεση με τη μέθοδο της δωροδοκίας- αποτελεί μια σχετικά νέα εξέλιξη για το βουλγαρικό οργανωμένο έγκλημα. Παρομοίως, στη μεγάλη επαρχιακή πόλη Βέλινγκραντ, πρόσωπα που ανήκουν στο οργανωμένο έγκλημα ελέγχουν το δημοτικό συμβούλιο και το γραφείο του δημάρχου. Σχεδόν πανομοιότυπα σενάρια έχουν εκτυλιχθεί σε πέντε-έξι ακόμη μικρότερες πόλεις και χωριά σε όλη τη Βουλγαρία.
Αυτή η κατάσταση οδήγησε τον Ατανάς Ατανάσοφ, βουλευτή και πρώην αρχηγό της αντικατασκοπείας στη χώρα, να πει το εξής χαρακτηριστικό : «Άλλες χώρες έχουν τη μαφία. Στη Βουλγαρία, η μαφία έχει τη χώρα».
Το έγκλημα και το κράτος είναι, επίσης, στενά συνυφασμένα στο Αφγανιστάν, όπου ανώτατοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι και επαρχιακοί διοικητές, συμπεριλαμβανομένου του ετεροθαλούς αδελφού του προέδρου Καρζάι, Αχμέντ Αλί Καρζάι, ο οποίος δολοφονήθηκε πέρυσι, έχουν κατηγορηθεί ότι όχι μόνο συμμετέχουν σε δίκτυα διακίνησης ναρκωτικών, αλλά και ότι στην πραγματικότητα τα διευθύνουν. Καθώς το εμπόριο των ναρκωτικών γίνεται όλο και πιο παγκοσμιοποιημένο, οι αφρικανικές χώρες έχουν, επίσης, μπει στο παιχνίδι και έχουν καταστεί πολύ σημαντικά σημεία διέλευσης για τα ναρκωτικά που διακινούνται από την περιφέρεια των Άνδεων και την Ασία προς τις πεινασμένες αγορές της Ευρώπης. Αναπόφευκτα, αρκετοί Αφρικανοί ηγέτες και οι οικογένειές τους, μαζί με πολιτικούς χαμηλότερης βαθμίδας, αξιωματικούς του στρατού και μέλη του δικαστικού σώματος, έχουν μυηθεί στην επιχείρηση διακίνησης ναρκωτικών. Στη Γουινέα, για παράδειγμα, ο Ουσμάν Κοντέ, ο γιος του τεθνεώτος προέδρου Λανσάνα Κοντέ, το 2010 χαρακτηρίστηκε επισήμως από την κυβέρνηση των ΗΠΑ «εγκέφαλος» της εμπορίας ναρκωτικών.
Οι αστυνομικές και οι μυστικές υπηρεσίες, τα δικαστήρια, οι τοπικές και επαρχιακές κυβερνήσεις, οι υπηρεσίες έκδοσης διαβατηρίων και τα τελωνεία έχουν όλοι μεταβληθεί σε περιζήτητους στόχους της εγκληματικής δραστηριότητας. Πέρυσι, ο Ρενέ Σαναμπρία, ένας απόστρατος στρατηγός, άλλοτε επικεφαλής της υπηρεσίας δίωξης ναρκωτικών στη Βολιβία, συνελήφθη από Αμερικανούς ομοσπονδιακούς πράκτορες στον Παναμά και του απαγγέλθηκε η κατηγορία της απόπειρας φόρτωσης σε πλοίο εκατοντάδων κιλών κοκαΐνης με προορισμό το Μαϊάμι. Ο Σαναμπρία κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 14 χρόνων. Κατά παρόμοιο τρόπο, μια σειρά από στρατηγούς που ηγήθηκαν της υπηρεσίας δίωξης ναρκωτικών στο Μεξικό βρίσκονται τώρα στη φυλακή για συμμετοχή στο είδος αυτό του εγκλήματος, για την πρόληψη του οποίου υποτίθεται ότι εργάζονταν.
Μαφιόζικο κράτος ρίζωσε επίσης και στη Βενεζουέλα. Το 2010 ο πρόεδρος της χώρας Ούγκο Τσάβες, τοποθέτησε τον στρατηγό Χένρυ Ρέιντζελ Σίλβα ως ανώτατο διοικητή των ενόπλων δυνάμεων της Βενεζουέλας. Νωρίτερα μέσα στην τρέχουσα χρονιά, ο Ρέιντζελ Σίλβα έγινε υπουργός Άμυνας. Όμως, το 2008 το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών τον συμπεριέλαβε στη λίστα με τους επίσημα χαρακτηρισμένους ως «εγκεφάλους» της εμπορίας ναρκωτικών, με την κατηγορία ότι «ουσιαστικά ενίσχυε τις δραστηριότητες διακίνησης ναρκωτικών». Πρόσφατα, επίσης, το υπουργείο Οικονομικών [των ΗΠΑ] απέδωσε τον ίδιο χαρακτηρισμό σε μια σειρά άλλων αξιωματούχων της Βενεζουέλας, στους οποίους περιλαμβάνονται πέντε υψηλόβαθμοι αξιωματικοί του στρατού, ένας ανώτερος αξιωματικός των υπηρεσιών πληροφοριών και ένα εξέχον μέλος του Κογκρέσου, που διατηρεί δεσμούς με τον Τσάβες. Το 2010, ένας Βενεζουελανός ονόματι Ουαλίντ Μακλέντ, κατηγορούμενος από αρκετές κυβερνήσεις ως επικεφαλής μιας από τις μεγαλύτερες οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών, συνελήφθη από τις κολομβιανές αρχές. Πριν από την έκδοσή του στη Βενεζουέλα, ο Μακλέντ ισχυρίστηκε ότι κατείχε βιντεοταινίες, μαγνητοφωνημένες τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, επιταγές και άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι εργαζόταν για λογαριασμό ενός εγκληματικού δικτύου, στο οποίο ενέχονταν 15 Βενεζουελανοί στρατηγοί (συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών και του διευθυντή της υπηρεσίας δίωξης ναρκωτικών), ο αδελφός του υπουργού Εσωτερικών της χώρας και πέντε μέλη του Κογκρέσου.
Εν μέρει λόγω αυτών των ευνοϊκών σχέσεων, το εμπόριο της κοκαΐνης έχει ανθίσει στη Βενεζουέλα τα τελευταία χρόνια και αυτήν τη στιγμή η χώρα προμηθεύει πάνω από τα μισά φορτία με αποδέκτη την Ευρώπη, σύμφωνα με το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα. Το εμπόριο ναρκωτικών, μάλιστα, δεν είναι η μόνη παράνομη δραστηριότητα που ανθεί στη Βενεζουέλα της εποχής του ευλογημένου από το κράτος εγκλήματος: η χώρα έχει γίνει, επίσης, βάση για εμπορία ανθρώπων, ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, παραχάραξη, λαθρεμπόριο όπλων και λαθρεμπόριο πετρελαίου.
Στο παρελθόν, οι ασχολούμενοι με την εξωτερική πολιτική επιστήμονες θεωρούσαν γενικά ότι το διεθνές έγκλημα ήταν ένα έλασσον πρόβλημα, το οποίο έπρεπε να διαχειριστούν τα εγχώρια νομικά συστήματα. Πίστευαν ότι η επίπτωση του εγκλήματος ήταν ασήμαντη σε σύγκριση με την απειλή της τρομοκρατίας ή με την ανάπτυξη των όπλων μαζικής καταστροφής. Ευτυχώς, αυτή η κοινότοπη λογική αρχίζει να αλλάζει. Όλο και περισσότεροι ειδικοί και φορείς χάραξης πολιτικής αναγνωρίζουν ότι το έγκλημα έχει γίνει σημαντική πηγή αστάθειας σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδιαίτερα με την ανάδυση των μαφιόζικων κρατών.
Οι εγκληματικές συμμορίες, για παράδειγμα, έχουν αναμιχθεί στην υπόθεση της κερδοσκοπικής διάδοσης των πυρηνικών. Ο Α.Κ. Χαν, ο διαβόητος Πακιστανός μικρέμπορος πυρηνικών, ισχυρίστηκε ότι προωθεί τεχνογνωσία κατασκευής βομβών σε άλλες χώρες προκειμένου να δώσει ώθηση στα συμφέροντα του Πακιστάν. Όμως, το διεθνές δίκτυο που έχει δημιουργήσει για να παζαρεύει και να προμηθεύει τα προϊόντα του, έχει οργανωθεί στα πρότυπα μιας παράνομης κερδοσκοπικής επιχείρησης. Οι ειδικοί στο ζήτημα της διάδοσης των πυρηνικών όπλων έχουν από καιρό κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την πιθανότητα οι ιδιωτικοί παράγοντες να μην ανταποκρίνονται στις στρατηγικές πυρηνικής αποτροπής, όπως τουλάχιστον το κάνουν τα κράτη. Υπάρχουν, λοιπόν, λόγοι ανησυχίας για το γεγονός ότι όσο οι εγκληματικές οργανώσεις διαπλέκονται όλο και περισσότερο με τις κυβερνήσεις, η αποτροπή θα γίνεται μια υπόθεση ολοένα πιο δύσκολη. Ίσως η Β. Κορέα είναι η πιο ανησυχητική περίπτωση, από αυτήν την άποψη. Παρά το γεγονός ότι πρόσφατα η χώρα ανακοίνωσε πως σε αντάλλαγμα της επισιτιστικής βοήθειας που θα δεχθεί θα αναστείλει τις δοκιμές πυρηνικών όπλων, θα σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και θα επιτρέψει σε διεθνείς επιθεωρητές να επισκεφθούν το βασικό πυρηνικό της συγκρότημα, η Β. Κορέα παραμένει δικτατορία πυρηνικά εξοπλισμένη και μια χώρα όπου οι υπό κρατική διεύθυνση εγκληματικές επιχειρήσεις έχουν οδηγήσει τους Αμερικανούς αξιωματούχους να της δώσουν το παρωνύμιο «κράτος Σοπράνο». Η Σίνα Τσέστνατ Γκρέιτενς, ειδικευμένη στο ζήτημα των δεσμών κράτους-εγκλήματος στη Β. Κορέα, έχει γράψει ότι η χώρα έχει «τα μέσα και το κίνητρο να εξαγάγει πυρηνικό υλικό», προειδοποιώντας ότι «η διάδοση που διεξάγεται από παράνομα δίκτυα δεν μπορεί πάντα να ελέγχεται σωστά από το κράτος-προμηθευτή». Η διαπίστωση αυτή προσθέτει αβεβαιότητα σε μια ήδη επικίνδυνη κατάσταση.
Ακόμη και αν βάλουμε στην άκρη την ανησυχητική προοπτική που δημιουργούν τα πυρηνικά κράτη - μαφίες, διαπιστώνουμε ότι οι κυβερνήσεις που ενέχονται σε παράνομο εμπόριο θα είναι ενδεχομένως πιο πρόθυμες να χρησιμοποιήσουν βία όταν θιγεί η πρόσβασή τους σε επικερδείς αγορές. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τον πόλεμο που ξέσπασε το 2008 ανάμεσα στη Γεωργία και τη Ρωσία με αντικείμενο τις αποσχισθείσες περιοχές της Αμπχαζίας και της Ν. Οσετίας. Σύμφωνα με τον Τόμας ντε Γουάαλ από το Carnegie Endowment, που είναι ειδικός σε θέματα Καυκάσου, πριν ξεσπάσει η σύγκρουση, εγκληματικές οργανώσεις διεξήγαγαν επιχειρήσεις υψηλής κερδοφορίας στη Ν. Οσετία όπου το παράνομο εμπόριο αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της οικονομίας. Αν και είναι δύσκολο να υπάρχουν άμεσες αποδείξεις, το εύρος αυτών των παράνομων δραστηριοτήτων ερμηνεύεται μόνο με την ενεργό συμμετοχή Ρώσων ανώτερων αξιωματικών, οι οποίοι ενεργούσαν ως αφεντικά και συνέταιροι των εγκληματιών. Ασφαλώς, η προαναφερθείσα σύγκρουση πυροδοτήθηκε από πολλούς παράγοντες, στους οποίους περιλαμβάνονται οι εθνοτικές διαμάχες, η γεωργιανή εσωτερική πολιτική και η βούληση της Ρωσίας να επιβεβαιώσει την ηγεμονία της στους γείτονές της. Είναι, όμως, επίσης κατανοητό ότι μεταξύ των ομάδων συμφερόντων που ώθησαν το Κρεμλίνο προς τον πόλεμο, ήταν κι εκείνες που σχετίζονταν με προσοδοφόρες επιχειρήσεις τράφικινγκ στις διεκδικούμενες περιοχές.

ΚΕΡΔΗ ΣΤΑ ΚΡΥΦΑ
Ασφαλώς, η καταπολέμηση του υπερεθνικού εγκλήματος θα πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από τον περιορισμό στη διακίνηση προϊόντων λαθρεμπορίου, ναρκωτικών, όπλων και ανθρώπων. Θα πρέπει επίσης να προλαμβάνει και να ακυρώνει την εκτροπή των κυβερνήσεων προς το έγκλημα. Το παράνομο εμπόριο είναι εγγενώς επικίνδυνο, αλλά η απειλή που θέτει κατά της κοινωνίας ενισχύεται, όταν εγκληματίες γίνονται οι ανώτατοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι και οι κυβερνήσεις ελέγχουν συνδικάτα του εγκλήματος. Εντούτοις, οι σημερινές υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου δεν είναι άξιοι αντίπαλοι των εγκληματικών οργανώσεων, οι οποίες είναι πλούσιες, βίαιες και ανελέητες, επωφελούμενες επίσης από την αμέριστη υποστήριξη των εθνικών κυβερνήσεων και των διπλωματών τους, των δικαστών, πληροφοριοδοτών, στρατηγών, υπουργών και αρχηγών της αστυνομίας. Τα μαφιόζικα κράτη μπορούν να έχουν τους καλύτερους δικηγόρους και λογιστές και διαθέτουν πρόσβαση στην πλέον προηγμένη τεχνολογία. Οι υποχρηματοδοτούμενες υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου, τα καταπονημένα δικαστήρια και οι αργοκίνητες γραφειοκρατίες καθίστανται όλο και πιο ανίκανες στην αντιμετώπιση τόσο εύπορων και εύστροφων αντιπάλων.
Οι υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου είναι επίσης δέσμιες του γεγονότος ότι είναι από τη φύση τους εθνικές, την ώρα που οι μεγαλύτερες και πιο επικίνδυνες εγκληματικές οργανώσεις, μαζί με τους πράκτορες των μαφιόζικων κρατών, αναπτύσσουν τη δραστηριότητά τους υπό το καθεστώς πολλών δικαιοδοσιών. Στα μαφιόζικα κράτη βρίσκει κανείς την ταχύτητα και την ευελιξία των υπερεθνικών εγκληματικών δικτύων να συγχωνεύονται με τη νομική προστασία και τα διπλωματικά προνόμια που ταιριάζουν μόνο σε κράτη, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια υβριδική μορφή διεθνούς παράγοντα, κατά του οποίου οι εγχώριες δυνάμεις επιβολής του νόμου διαθέτουν πολύ λίγα όπλα. Τα υπάρχοντα εργαλεία που οι εθνικές κυβερνήσεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν για ν’ αντιμετωπίσουν αυτήν την καινούργια απειλή, δηλαδή διεθνή σύμφωνα, πολυμερείς οργανισμούς και συνεργασία μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών εφαρμογής του νόμου, είναι αργοκίνητα, δύσκαμπτα και ακατάλληλα για τη επίτευξη αποτελέσματος. Σε τελική ανάλυση, πώς μπορεί μια χώρα να συντονίσει τις προσπάθειες για πάταξη της εγκληματικότητας, όταν ηγετικά στελέχη των κυβερνήσεων ή ανώτατοι αξιωματούχοι της αστυνομίας είναι οι ίδιοι εγκληματίες;
Η ανάδυση των μαφιόζικων κρατών θέτει σε κίνδυνο την ίδια την έννοια της διεθνούς συνεργασίας για την επιβολή του νόμου. Το 2006 συναντήθηκαν στη Βραζιλία οι αρχηγοί αστυνομίας από 152 χώρες, για την πραγματοποίηση της Γενικής Συνέλευσης της Ιντερπόλ, του πολυμερούς οργανισμού του οποίου ο καταστατικός χάρτης κάνει λόγο για «διασφάλιση και προώθηση της ευρύτερης δυνατής αμοιβαίας βοήθειας μεταξύ όλων των εγκληματολογικών αστυνομικών αρχών». Εκείνη την εποχή, πρόεδρος της Ιντερπόλ ήταν ο Τζάκι Σελέμπι, πρώην αρχηγός της αστυνομίας της Ν. Αφρικής. Κατά την εναρκτήρια ομιλία του ο Σελέμπι προέτρεψε τους συναδέλφους του να βρουν συστήματα «που θα διασφαλίζουν ότι τα σύνορά μας και ο συνοριακός έλεγχος στηρίζονται σε γερή βάση». Επρόκειτο για ευγενή σκοπό, αναμφίβολα. Δυστυχώς, ο υπέρμαχός του αποδείχθηκε ότι ήταν και ο ίδιος απατεώνας. Το 2010, ο Σελέμπι καταδικάστηκε για δωροληψία ύψους 156.000 δολαρίων από έναν λαθρέμπορο ναρκωτικών και σήμερα εκτίει 15ετή ποινή κάθειρξης.
Όμως, για την Ιντερπόλ, πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα από κάποιο τέτοιο μεμονωμένο δυσάρεστο συμβάν με μεγάλη προβολή, είναι αυτό που οι έχοντες εσωτερική πληροφόρηση αποκαλούν «πρόβλημα χαμηλής εμπιστοσύνης» και το οποίο παραδοσιακά τορπίλιζε τις προσπάθειες της υπηρεσίας. «Η πικρή αλήθεια είναι ότι δεν πρόκειται να μοιραστώ τις καλύτερες, τις πιο ευαίσθητες πληροφορίες μου με Ρώσους ή Μεξικανούς αστυνομικούς», μου είπε ένα ανώτερο στέλεχος της βρετανικής υπηρεσίας δίωξης του οργανωμένου εγκλήματος, όταν τον ρώτησα σχετικά με την Ιντερπόλ. Ακόμη και αν η Ιντερπόλ καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για να διασφαλίσει τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των πληροφοριών που οι υπηρεσίες-μέλη της μοιράζονται μαζί της, στην πράξη οι εθνικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου παραμένουν επιφυλακτικές στο να αποκαλύψουν πολλά.
Καθώς ο ρόλος των κρατών της μαφίας έχει γίνει πιο ξεκάθαρος, οι ανά την υφήλιο αρχές επιβολής του νόμου έχουν αρχίσει να επεξεργάζονται νέες πολιτικές και στρατηγικές απέναντι σε τέτοιου είδους κράτη: συνεργασία με δημοσίους λειτουργούς υψηλού επιπέδου, ικανούς να αποκαλύψουν την οικονομική τους κατάσταση, προσεκτικό έλεγχο των λογιστών, των δικηγόρων και των εμπειρογνωμόνων της τεχνολογίας, που παρέχουν προστασία στους βαρόνους του εγκλήματος, βελτίωση στον συντονισμό των επιμέρους εγχωρίων υπηρεσιών. Η άνοδος των μαφιόζικων κρατών προσέδωσε επείγοντα χαρακτήρα στην έρευνα για εξεύρεση τρόπων που θα διεθνοποιούν τη μάχη κατά του εγκλήματος. Μια πολλά υποσχόμενη προσέγγιση θα ήταν η δημιουργία ενός «συνασπισμού των εντίμων», με τη συμμετοχή υπηρεσιών εφαρμογής του νόμου με τις λιγότερες πιθανότητες να έχουν υποστεί διείσδυση ή άλωση από εγκληματικές ομάδες. Ορισμένα κράτη πειραματίζονται με διευθετήσεις αυτού του είδους, οι οποίες υπερβαίνουν τη συνήθη διμερή συνεργασία για την καταπολέμηση του εγκλήματος, με το να συμπεριλάβουν όχι μόνο τις υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου, αλλά και εκπροσώπους των υπηρεσιών πληροφοριών και των ενόπλων δυνάμεων. Ένα συμπληρωματικό βήμα θα ήταν η ανάπτυξη δικτύων από δικαστικούς, δικαστές, αξιωματικούς της αστυνομίας, αναλυτές πληροφοριών και φορείς χάραξης πολιτικής, προκειμένου να ενθαρρύνουν έναν μεγαλύτερο βαθμό συνεργασίας από εκείνον που έχει κατορθώσει η Ιντερπόλ. Η συνεργασία αυτή θα οικοδομηθεί στην εμπιστοσύνη που υπάρχει μεταξύ των ανώτερων αξιωματικών επιβολής του νόμου, που έχουν από κοινού εργαστεί επί δεκαετίες στη μάχη για την καταπολέμηση των υπερεθνικών εγκληματικών δικτύων. Όπως συμβαίνει συνήθως, οι μακροχρόνιες συνεργασίες ανθρώπων που γνωρίζονται καλά μεταξύ τους και που μοιράζονται τον ίδιο τρόπο σκέψης και τις ίδιες αξίες είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από την τυπική, την επισήμως εγκεκριμένη συνεργασία μεταξύ φορέων, τα στελέχη των οποίων μόλις και μετά βίας γνωρίζονται μεταξύ τους.
Δυστυχώς, παρά τη σχεδόν παγκόσμια αναγνώριση ότι η πάταξη της διεθνούς εγκληματικότητας απαιτεί διεθνή δράση, οι περισσότερες πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση του εγκλήματος παραμένουν υπόθεση κατεξοχήν εσωτερική. Και παρά το γεγονός ότι τα μαφιόζικα κράτη έχουν μετατρέψει το διεθνές έγκλημα σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας, η ευθύνη για την καταπολέμησή του επαφίεται ακόμη σχεδόν αποκλειστικά στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου. Πράγματι, ακόμη και στις ανεπτυγμένες χώρες, η αστυνομία και τα άλλα σώματα επιβολής του νόμου σπανίως συντονίζονται με τους εταίρους τους στον τομέα της εθνικής ασφάλειας, παρότι το υπερεθνικό έγκλημα θέτει σε κίνδυνο τη δημοκρατική διακυβέρνηση, τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ένα σημαντικό εμπόδιο στην ανάσχεση της εξάπλωσης των μαφιόζικων κρατών είναι η απουσία της στοιχειώδους επίγνωσης των απλών πολιτών και των φορέων χάραξης πολιτικής όσον αφορά την έκταση που έχει λάβει το φαινόμενο. Η άγνοια του μεγέθους και της κλιμάκωσης του προβλήματος θα καταστήσει δύσκολη την υπεράσπιση ή την αύξηση των ήδη πενιχρών προϋπολογισμών των κυβερνητικών υπηρεσιών που είναι επιφορτισμένες με την αντιμετώπιση του διεθνούς εγκλήματος, ιδιαίτερα σε μια εποχή δημοσιονομικής λιτότητας. Όμως, η συνειδητοποίηση είναι δύσκολο να επιτευχθεί όταν τόσο πολλές πτυχές στην εξέλιξη της κρατικής εγκληματικότητας δεν είναι ακόμη κατανοητές. Σ’ αυτό το σημείο εντοπίζεται ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα. Το να δοθούν χρήματα του δημοσίου για την περιστολή της δύναμης των μαφιόζικων κρατών είναι ανώφελο, ίσως και αντιπαραγωγικό, εκτός εάν τα ταμεία πληρώνουν για εφαρμογή πολιτικής που εδράζεται σε ένα στέρεο κεφάλαιο εμπειρίας. Είναι θλιβερό το γεγονός ότι για το φαινόμενο των μαφιόζικων κρατών υπάρχουν τόσο λίγα διαθέσιμα στοιχεία. Το αναλυτικό πλαίσιο που προς το παρόν εφαρμόζουν οι κυβερνήσεις για το πρόβλημα είναι πρωτόγονο, καθώς είναι βασισμένο σε ξεπερασμένες αντιλήψεις για το οργανωμένο έγκλημα. Προκειμένου να αντιμετωπισθεί αυτή η ανεπάρκεια, θα πρέπει να αξιοποιούν και να μοιράζονται πιο έγκυρες πληροφορίες οι αρχές επιβολής του νόμου, οι υπηρεσίες πληροφοριών, οι στρατιωτικοί οργανισμοί, τα μέσα ενημέρωσης, οι πανεπιστημιακοί και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις. Ωστόσο, αν αυτό συμβεί, θα αποτελεί απλώς και μόνο το πρώτο βήμα και, μάλιστα, ένα βήμα ανεπαρκές.

Copyright © 2002-2012 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.


Έχω πολύ καιρό να γράψω κάτι αμιγώς χιουμοριστικό. Κι αυτό σημαίνει ότι έχω πολύ καιρό να σκεφτώ κάτι αστείο. Δεν μπορεί να είναι τόσο δύσκολο, ας κάνω μια περιήγηση στο διαδίκτυο για να δώσω τροφή στο χιούμορ.
Λοιπόν...
«Η Ελλάδα είναι μοντέρνα ευρωπαϊκή χώρα και η κυβέρνηση θα προστατέψει με κάθε κόστος τις ξένες επενδύσεις.»
Τάδε έφη ο Έλληνας πρωθυπούργος.
Ο τονισμός στην παραλήγουσα δεν είναι τυχαίος. Ας εξηγήσω πριν συνεχίσω με την αποδόμηση της φράσης.
Η ελληνική γλώσσα είναι η «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδας, το κύριο εξαγώγιμο προϊόν της.
Οι Έλληνες (από τους αρχαίους ως τους μοντέρνους) διέπρεψαν κατά κύριο λόγο στους τομείς που σχετίζονται με τη γλωσσική ικανότητα:
Ποίηση, θέατρο, φιλοσοφία, γεωμετρία, δημοκρατία, εμπόριο, συκοφαντία, προδοσία, γλείψιμο, φλυαρία.
Από τους κανόνες της γραμματικής, ίσως ο πιο ενδεικτικός του μεγαλείου αυτής της γλώσσας, είναι ο σχετικός με τον τονισμό των λέξεων που ως δεύτερο συνθετικό έχουν το «έργο».
Ακούστε και θαυμάστε!
Όταν το έργο που γίνεται είναι θετικό τότε η λέξη τονίζεται στη λήγουσα.
Για παράδειγμα: Δημιουργός, αμπελουργός, ξυλουργός, τεχνουργός, μελισσουργός, θαυματουργός, δραματουργός, υφαντουργός, στιχουργός κλπ.
Όταν το έργο είναι αρνητικό τότε τονίζεται στην παραλήγουσα: Ραδιούργος, κακούργος, πανούργος.
Και μετά πήγαν όλοι στην παραλία.
 Αν ξεπεράσουμε το φιλολογικό πουριτανισμό και παίξουμε με αυτόν τον κανόνα μπορούμε να αλλάζουμε τόσο εύκολα το νόημα κάθε λέξης, απλά μεταθέτοντας τον τόνο.
Ένας γιατρός, ο οποίος χειρουργεί, μπορεί να είναι χειρουργός («σε ευχαριστώ, γιατρέ μου, έσωσες το παιδάκι μου»), αλλά μπορεί να είναι και χειρούργος (όπως ο Παπαμιχαήλ σε εκείνη την ταινία όπου έπινε ένα μπουκάλι ρούμι πριν από κάθε εγχείρηση).
Με τον ίδιο τρόπο τα μέλη της ελληνικής κυβέρνησης μπορεί να είναι υπούργοι και υφυπούργοι, ενώ ο «primus inter pares» να είναι πρωθυπούργος.
Ας συνεχίσουμε τώρα το ανέκδοτο του μήνα, τη φράση του πολυαγαπημένου μας πρωθυπούργου.
«Η Ελλάδα είναι», λέει, «μια μοντέρνα ευρωπαϊκή χώρα...» Για σταθείτε!
Έχω μια άγνωστη λέξη. Ας ανοίξουμε το λεξικό να δούμε τι ακριβώς σημαίνει «μοντέρνος».
μοντέρνος, επίθετο [<ιταλ. moderno]: ο σύμφωνος με τη μόδα
Ωραία. Οπότε ακολουθούμε τη μόδα ως έθνος.
Και τι θα φορεθεί φέτος στα ευρωπαϊκά σαλόνια;
Ανεργία, δημοσιονομικός έλεγχος και ποινές για τους «αδύναμους κρίκους», υποβάθμιση από ΑΑΑ σε Β, C κλπ (πόσα γράμματα έχει η αγγλική αλφάβητος;), αστυνομοκρατία, εξώσεις και αυτοχειρία, τοξικά ατυχήματα (δείτε τι συνέβη στο ορυχείο χρυσού της Φιλανδίας), φίμωση της ελευθερίας του λόγου (σε αυτό πάντα πρωτοπόρος η Ρωσία, αφού δεν είναι εύκολο να απαρνηθείς το παρελθόν σου), ελαχιστοποίηση του κράτους πρόνοιας, μεγιστοποίηση του κέρδους των τραπεζών.
Ε, μη μείνουμε πίσω και μας λένε οπισθοδρομικούς και ντεμοντέ, εμάς που τους δώσαμε τα φώτα του πολιτισμού.
Και μετά πήγαν όλοι στην παραλία.
Η μόνη μου αντίρρηση σε σχέση με τη φράση του πρωθυπούργου μας είναι ότι η Ελλάς δεν είναι μοντέρνα ούτε και πρόκειται να γίνει.
Η χώρα μας πέρασε άμεσα από τον κλασικισμό στο μεταμοντερνισμό.
Το πολίτευμα μας δεν είναι προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία, όχι.
Είναι εμπορευόμενη σουρεαλιστική τραπεζοκρατία.
Οπότε ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι καταλληλότερος πρωθυπούργος;
Ας προχωρήσουμε στο δεύτερο μέρος της φράσης για να καταλάβετε τι εννοώ.
Λοιπόν...
«...η κυβέρνηση θα προστατέψει με κάθε κόστος...»
Σκεφτείτε ποιος θα ήταν ο καταλληλότερος τρόπος για να ολοκληρωθεί αυτή η φράση. Να σας δώσω μερικά παραδείγματα:
α) την εδαφική μας ακεραιότητα
β) την ελευθερία μας
γ) το βιοτικό επίπεδο των πολιτών
δ) το μέλλον της χώρας μας
ε) το δικαίωμα στην αυτοδιαχείριση του ορυκτού μας πλούτου.
Όποιο και να διαλέξετε το συμπέρασμα είναι ότι είστε πολύ πεζοί και δεν μπορείτε να εκτιμήσετε τη γλωσσική μεγαλοφυΐα του πρωθυπούργου μας.
Αυτός, ως γνωστόν, είναι εγγονός σπουδαίας πεζογράφου και φίλος ακόμα σπουδαιότερου ποιητή.
 Δεν είναι λοιπόν τυχαίος ο γλωσσικός του αταβισμός, αυτή η παλινδρόμηση στις ποιητικές δεξαμενές των γονιδίων του.
«...η κυβέρνηση θα προστατέψει με κάθε κόστος... τις ξένες επενδύσεις.»
Έξοχο δείγμα σουρεαλιστικού πατριωτισμού, δεν νομίζετε;
Και μετά πήγαν όλοι στην παραλία.
Προσέξτε και κάτι ακόμα, το οποίο αποδεικνύει ότι ο πολυαγαπημένος μας πρωθυπούργος είναι σπουδαίος λογουργός.
Αναφέρεται το «με κάθε κόστος», αλλά δεν προσδιορίζεται ποιο θα είναι αυτό το κόστος και ποιοι θα κληθούν να το πληρώσουν. Νομίζετε ότι είναι παράβλεψη ή ατόπημα; Λάθος.
Ο λογοτέχνης πρέπει να αφήνει τον αναγνώστη του να βγάζει τα δικά του συμπεράσματα, να τον κάνει να σκέφτεται, να ονειρεύεται, να γίνεται και εκείνος τουτοιοτρόπως δημιουργός.
Ακούγοντας το «με κάθε κόστος», ο καθένας από εμάς μπορεί να φανταστεί το χειρότερο και το καλύτερο.
Δεν είναι αυτό μεγαλοφυές;
Προσωπικά πιστεύω ότι ο πρωθυπούργος μας θα έπρεπε να τιμηθεί –και μόνο γι’ αυτή τη φράση του- με το νόμπελ λογοτεχνίας. Στον Τσόρτσιλ γιατί το δώσανε, ήταν καλύτερος;
Ας τελειώσουμε αυτό το κείμενο με τη διευκρίνηση ότι ο Γελωτοποιός δεν έχει σκοπό να κακολογήσει τον αιρετό μας πρωθυπούργο, ακριβώς επειδή είναι αιρετός, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι η πλειονότητα των Ελλήνων τον ψήφισε. Οπότε κάθε προσπάθεια δυσφήμισης του έργου του θα ήταν απαξίωση του θεσμού της δημοκρατίας.
Ας τον χαιρετήσουμε λοιπόν όπως ενδείκνυται:
Άβε Μαρία... Συγνώμη, λάθος χαιρετισμός.
Άβε Καίσαρ, οι μελλοθάνατοι σε θεωρούν (καταλληλότερο πρωθυπουργό).
Δυστυχώς ούτε αυτό το κείμενο ήταν αμιγώς χιουμοριστικό, αλλά στο μοντέρνο θαυμαστό μας κόσμο, δεν μπορούμε παρά να παράγουμε μιγαδικές θεωρήσεις της πραγματικότητας.
«Και μετά πήγαν όλοι στην παραλία», όπως έλεγε η Ίλια στο «Ποτέ την Κυριακή», δίνοντας μια χαρούμενη κατάληξη σε κάθε τραγωδία.

Από sanejoker