Top Social Icons

Menu Right

Left Sidebar
Left Sidebar
Featured News
Right Sidebar
Right Sidebar

Η κατηγορια που επιλεξατε...

22 Απρ 2011

  • Τη διεξαγωγή ερευνών σε περιοχές που εμπίπτουν στις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες Ελλάδας και Κύπρου, σχεδιάζει η Τουρκία για το ερχόμενο καλοκαίρι. Ζητήθηκε η εκδήλωση ενδιαφέροντος για 11 θαλάσσια "οικόπεδα". Πώς οι γείτονες "αλλάζουν" τον χάρτη, ανάλογα με τις πιέσεις που δέχονται

Οι προκλήσεις των Τούρκων σχετικά με τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες Ελλάδας και Κύπρου συνεχίζονται, καθώς οι γείτονες φαίνεται να ακολουθούν συγκεκριμένο σχέδιο αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων των δύο χωρών.

Σύμφωνα με την εφημερίδα "Ο Φιλελεύθερος", η Τουρκία σχεδιάζει να επιχειρήσει τη διεξαγωγή ερευνών για υδρογονάνθρακες σε περιοχές που εμπίπτουν στις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες Ελλάδας και Κύπρου, το ερχόμενο καλοκαίρι.

Η εφημερίδα, χωρίς να αναφέρει την πηγή της πληροφόρησής της, επισημαίνει ότι η Τουρκία αλλάζει τους χάρτες των θαλασσίων "οικοπέδων" ανάλογα με τις πιέσεις ή αντιδράσεις που αντιμετωπίζει.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, η Τουρκία ζήτησε την εκδήλωση διεθνούς ενδιαφέροντος για 11 "οικόπεδα" στον κόλπο της Αττάλειας, που εκτείνονται μέχρι και το δυτικό άκρο της Κύπρου.

Παράλληλα κήρυξε διαδοχικά προσφορές ενδιαφέροντος για δισδιάστατες και τρισδιάστατες σεισμολογικές έρευνες και επαναξιολόγηση ερευνών που έγιναν στο παρελθόν.

Ο χάρτης και τα "οικόπεδα"

Η εφημερίδα αναφέρει ακόμα ότι προηγουμένως, λόγω πιέσεων από την Ευρωπαϊκή Ενωση, η Τουρκία άλλαξε το χάρτη των οικοπέδων που είχε δημοσιεύσει το 2008 με άλλο το 2009, αφαιρώντας "οικόπεδα" που διεκδικεί μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας.

Όμως διατήρησε ένα δυτικά της Πάφου, για το οποίο ζήτησε την εκδήλωση ενδιαφέροντος.

Επίσης διατηρεί στους χάρτες της ένα ακόμα "οικόπεδο" νοτιοδυτικά της Πάφου, που περιλαμβάνει μέρος των "οικοπέδων" 6 και 7 της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο όμως δεν περιέλαβε σ' αυτά για τα οποία ζήτησε την εκδήλωση ενδιαφέροντος.

Η εφημερίδα επισημαίνει ότι η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την "Εκθεση Προόδου της Τουρκίας 2010" προβλέπει την υποχρέωση της Τουρκίας να υπογράψει και να κυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), το οποίο η Τουρκία αρνείται ή κωλυσιεργεί να πράξει.

Ανοιχτή επιστολή προς τον πρωθυπουργό απευθύνουν επτά απόστρατοι ναύαρχοι, που ανησυχούν για τις επιπτώσεις που θα έχουν στις Αμυντικές δυνατότητες της χώρας μας οι οικονομικές περικοπές, που θέλει να τις εφαρμόσει η κυβέρνηση στο πολεμικό μας ναυτικό.

Αθήνα 14 Απριλίου 2011

Προς τον Πρόεδρο της Κυβερνήσεως

Κύριον Γεώργιο Παπανδρέου

Αξιότιμε Κύριε Πρωθυπουργέ

Αφορμή λαμβάνοντες από την παρούσα δύσκολη από κάθε άποψη συγκυρία για την Πατρίδα μας, επιθυμούμε με την παρούσα ανοικτή επιστολή μας να σας υποβάλλουμε ορισμένες σκέψεις, που μας απασχολούν σχετικά με την Άμυνα της χώρας.

Εν πρώτοις έχουμε πλήρη συναίσθηση του ότι συνεπεία κακής διαχείρισης των δημοσίων πραγμάτων επί σειράν ετών, αντιμετωπίζουμε σήμερον πολλαπλά σοβαρά εσωτερικά προβλήματα με προεξάρχον εκείνο της δεινής οικονομικής κατάστασης της χώρας.

Αντιλαμβανόμεθα επίσης ότι εδώ που φτάσαμε επιβάλλονται, μεταξύ άλλων πρωτοβουλιών, οικονομίες και περικοπές στις δημόσιες δαπάνες.

Τα προβλήματα αυτά θέλουμε να ελπίζουμε ότι αφού, έστω και αργά, τα συνειδητοποιήσαμε, θα μπορέσουμε με τα κατάλληλα μέτρα από την ηγεσία του τόπου και τις ανάλογες θυσίες, στις οποίες δυστυχώς εκ των πραγμάτων υποβάλλεται ο ελληνικός λαός, να τα ξεπεράσουμε και σε κάποιο χρόνο η ζωή να επονεύρει την ηρεμία της.

Όμως, κύριε Πρόεδρε, παράλληλα με την κατάσταση αυτή, η οποία εξ αντικειμένου αποτελεί εθνική αδυναμία, αντιμετωπίζουμε και χρόνιες σοβαρές εξωτερικές απειλές σχετικά με τα κυριαρχικά μας δικαιώματα και σε τελική ανάλυση με αυτήν ταύτη την εθνική ακεραιότητα της πατρίδος μας.

Η αντιμετώπιση των απειλών αυτών, κατά τον κοινόν νουν, αυτονόητα επιβάλλει την διατήρηση καταλλήλου Αμυντικής Ισχύος, ως βασικού υποβάθρου στήριξης των απαιτουμένων λεπτών χειρισμών της εξωτερικής μας πολιτικής επί των ζητημάτων αυτών, της απαραίτητης για τους χειρισμούς μας αξιόπιστης αποτροπής και τέλος, εάν παραστεί ανάγκη, της αποτελεσματικής άμυνας. Eπ’ αυτού μας ανησυχεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι παράγοντες της κοινωνίας μας, ακόμη και πολιτικοί, μέσα στο βαρύ κλίμα της σημερινής οικονομικής δυσπραγίας, ο καθείς με τον δικό του τρόπο και για τους δικούς του λόγους, λειτουργούν κατά τρόπο απαξιωτικό για τις Ένοπλες Δυνάμεις. Οι παράγοντες αυτοί κυρίως δημαγωγούν σχετικά με τις απαιτούμενες δαπάνες για τις επιχειρησιακές ανάγκες και την ανάπτυξη των Ε.Δ. και παράλληλα αμφισβητούν το παραγωγικό έργο των Ε.Δ., το οποίο επιπολαίως αξιολογούν με μόνο κριτήριο το οικονομικό στοιχείο, παραβλέποντες εκείνα της ασφαλείας, της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της αξιοπρέπειας της πατρίδος μας, η εξασφάλιση των οποίων αποτελεί για τους γνωρίζοντες το κύριο παραγωγικό έργο των Ενόπλων μας Δυνάμεων, οι οποίες το επιτελούν με αυτοθυσία.

Υποσκάπτουν έτσι οι «κύριοι» αυτοί μεταξύ άλλων και το ηθικό του στρατεύματος, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της μαχητικής του ικανότητος. Στο προκείμενο απαιτείται όλως ιδιαιτέρα προσοχή. Εάν αφήσουμε την οικονομικοκοινωνική κρίση, την δημαγωγία και τους επιπόλαιους να μας παρασύρουν στο να χαλαρώσουμε σε ότι αφορά την αμυντική μας ικανότητα και συνεπεία αυτού σε δεδομένη στιγμή υποστούμε απώλειες στα εθνικά μας θέματα, πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι απώλειες αυτές δεν αποκαθίστανται, όπως ευελπιστούμε ότι κάποια στιγμή θα συμβεί με την οικονομία και την κοινωνική μας ευταξία.

Φρονούμε κατόπιν αυτών ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας επιβάλλεται με κάθε θυσία να διατηρηθούν ακμαίες στο πρέπον επίπεδο ισχύος από κάθε άποψη.

Οι όποιες αποφάσεις περιστολής δαπανών περί την Άμυνα θα πρέπει να έχουν βασανισθεί με σύνεση και εις βάθος σχετικά με το τι αυτές συνεπάγονται. Προχειρότης περί το ζήτημα αυτό δεν συγχωρείται, δεδομένου του μεγέθους των συνεπεία αυτής αρνητικών επιπτώσεων για το μέλλον του Έθνους. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι ο ισχυρός πράττει κατά την ισχύ του και ο ανίσχυρος ότι του υπαγορεύει η αδυναμία του.

Ο ελληνικός λαός διαχρονικά, χωρίς να είναι πλούσιος, προσέφερε πάντα για την πατρίδα αγόγγυστα το υστέρημα του και χωρίς δισταγμούς ακόμη και τη ζωή του, όπου θεωρούσε ότι επιβάλλεται. Δεν νομίζουμε συνεπώς ότι στην παρούσα συγκυρία θα δυστροπήσει να προσφέρει οικονομικά αυτά που χρειάζονται για την Εθνική Άμυνα. Ο ελληνικός λαός εμπιστεύεται και προσβλέπει στις Ένοπλες Δυνάμεις του.

Κύριε Πρόεδρε.

Σεις γνωρίζετε, καλύτερον παντός άλλου, τα δεδομένα των εξωτερικών απειλών, που μας απασχολούν και ιδιαίτερα της απειλής εξ ανατολών, που αποτελεί την κυρία τοιαύτη και εκ των πραγμάτων φαίνεται να έχει μακρύ χρόνο αβεβαιότητος και επικινδύνων ενδεχομένων. Εάν η απειλή αυτή αμφισβητήσει κάποια στιγμή, βάσει στοιχείων, το αξιόμαχο των Ενόπλων μας Δυνάμεων, η σύγκρουσις θα καταστεί αναπόφευκτος και τότε για το κόστος, που θα κληθούμε να πληρώσουμε, ούτε καν σκέψη δεν θα μπορεί να γίνεται για σύγκριση με ότι σήμερον μας κοστίζει το να διατηρήσουμε την αποτρεπτική Εθνική Άμυνα, που απαιτείται.

Με ιδιαίτερη τιμή

Ναύαρχος ε.α. Λεωνίδας Βασιλικόπουλος ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΕΝ

Ναύαρχος ε.α. Ευάγγελος Λαγάρας ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΕΝ

Ναύαρχος ε.α. Ιωάννης Στάγκας ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΈΝ

Ναύαρχος ε.α. Ηρακλής Δρίκος ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΕΝ

Ναύαρχος ε.α. Γεώργιος Ιωαννίδης ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΕΝ

Ναύαρχος ε.α. Δημήτριος Γούσης ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΕΝ

Ναύαρχος ε.α. Γεώργιος Καραμαλίκης ΠΝ, Επίτιμος Α/ΓΕΝ

Πηγή: Εφημ. "Α1"

  • Του Λεωνίδα Βατικιώτη
Χωρίς πρόσφατο προηγούμενο σε ολόκληρη την μεταπολεμική περίοδο είναι η κρίση χρέους που αντιμετωπίζει η ευρωζώνη, όπως εμφανίστηκε με τα ασυνήθιστα υψηλά επιτόκια που έπρεπε να πληρώσουν χώρες όπως η Ελλάδα αρχικά και στη συνέχεια η Ιρλανδία, η Πορτογαλία κ.α. για να αντιμετωπίσουν τις δανειακές τους ανάγκες. Παρά τη σφοδρότητα της ωστόσο η τρέχουσα κρίση δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία.
Οι απαρχές της εντοπίζονται στην κρίση των αρχών της δεκαετίας του ’70 όταν η πτώση του ποσοστού κέρδους σηματοδοτεί το τέλος της μεταπολεμικής περιόδου ταχύρυθμης ανάπτυξης. Έκτοτε όλες οι προσπάθειες που έγιναν για να ξεπερασθεί η κρίση (νεοφιλελευθερισμός τη δεκαετία του ’80, καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση και «Νέα οικονομία» τη δεκαετία ’90 και πιστωτική επέκταση στη συνέχεια) ως αναγκαίο συνοδευτικό μαζί με την αφαίρεση εργατικών δικαιωμάτων και τη συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους είχαν τον περιορισμό της φορολογίας του κεφαλαίου[1]. Η πιο οφθαλμοφανής αιτία επομένως της τρέχουσας δημοσιονομικής κρίσης έγκειται στην μείωση των φορολογικών εσόδων του κράτους, μέσω της μείωσης των συντελεστών, που με αυτό τον τρόπο υποστηρίζει την καπιταλιστική κερδοφορία. Περαιτέρω, η κρίση χρέους ήρθε ως αποτέλεσμα δύο επιπλέον αιτιών: Πρώτο, της εντεινόμενης ύφεσης που επέφερε μια φυσιολογική μείωση στα κρατικά έσοδα λόγω της συρρίκνωσης του κύκλου εργασιών και του ΑΕΠ. Δεύτερο, της χρόνιας απίσχνασης της παραγωγικής βάσης της οικονομίας λόγω του εντεινόμενου ανταγωνισμού στο πλαίσιο της ΕΟΚ αρχικά και της ευρωζώνης στη συνέχεια, που σε κάθε κλάδο κατέληγε προς όφελος των γερμανικών μονοπωλίων. Προς διάψευση μάλιστα θεωριών του διεθνούς εμπορίου που υποστηρίζουν την ύπαρξη αμοιβαίων ωφελειών. Η ταχύτητα με την οποία μεταδόθηκε η κρίση σε όλες τις χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης, δημιουργώντας σε λίγους μήνες μια δεύτερη ταχύτητα αποτελούμενη από την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία και το Βέλγιο, έφερε στην επιφάνεια τις ανταγωνιστικές σχέσεις που εξ αρχής διαπερνούσαν την δημιουργία της, επιβεβαιώνοντας την εκτίμηση ότι η νομισματική ενοποίηση θα λειτουργούσε εις βάρος των κεφαλαίων με τη χαμηλότερη παραγωγικότητα στον βαθμό που έχαναν το μέσο τη ανταγωνιστικής υποτίμησης που διέθεταν.

Η μορφή που προσέλαβε η τρέχουσα κρίση έθεσε στην ημερήσια διάταξη το ζήτημα του δημόσιου χρέους με έναν τρόπο που ποτέ άλλοτε δεν είχε τεθεί τον τελευταίο μισό αιώνα στις χώρες του ανεπτυγμένου καπιταλισμού.

Λερναία ύδρα το δημόσιο χρέος

Η έκρηξη του δημόσιου χρέους και οι συνακόλουθες αθετήσεις πληρωμών (default) υπερχρεωμένων χωρών τελευταία φορά που εμφανίστηκαν ήταν την δεκαετία του ’80, σε ένα ολότελα διαφορετικό από το σημερινό πλαίσιο όμως καθώς δεν αφορούσαν χώρες του ανεπτυγμένου καπιταλισμού. Οι χώρες που επλήγησαν ήταν αυτές της Λατινικής Αμερικής. Ρόλο θρυαλλίδας στην έκρηξη έπαιξε η απόφαση του διοικητή της ομοσπονδιακής τράπεζας των ΗΠΑ, Πολ Βόλκερ, το 1981, στο πλαίσιο της αντιπληθωριστικής πολιτικής της κυβέρνησης Ρόναλντ Ρέιγκαν, να αυξήσει τα αμερικανικά επιτόκια στο επίπεδο του 21%! Ως αποτέλεσμα τα χρέη που είχαν συνάψει με ονομαστικό επιτόκιο οι περισσότερες λατινοαμερικανικές χώρες (απορροφώντας τα πλεονάζοντα κέρδη των πετρελαιοπαραγωγικών χωρών της δεκαετία του ’70) σύντομα έγιναν απλώς …μη εξυπηρετήσιμα. Τα δε κράτη που τα ανέλαβαν βυθίστηκαν σε μια υπερεικοσαετή δίνη φτώχειας και ερήμωσης, η οποία επιδεινώθηκε από την λύση που επέβαλλαν οι ΗΠΑ προς τις λατινοαμερικανικές χώρες με την έκδοση των «ομολόγων Μπρέιντι», που πήραν το όνομά τους από τον αμερικανό υπουργό Οικονομικών, Νίκολας Μπρέιντι. Το σχέδιο του, που αποδείχθηκε δηλητηριασμένο φρούτο για τις λατινοαμερικανικές χώρες καθώς δεν τις έβγαλε από τη δίνη της υπερχρέωσης, προέβλεπε την μείωση του χρέους κατά ένα ποσοστό της τάξης του 20%.

Τα δάνεια που δίνονταν αφειδώς προς τις αναπτυσσόμενες τότε χώρες επενδύονταν ιδεολογικά από ένα περίβλημα που τόνιζε πως το μόνο που στερούνταν οι εν λόγω χώρες για να υπερβούν οριστικά την υπανάπτυξη ήταν τα χρηματικά κεφάλαια, δοθέντος ότι εργατικά χέρια και πρώτες ύλες ήταν σε αφθονία. Το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο το εξωτερικό χρέος, από οδό διαφυγής, να μετατραπεί στη συνέχεια σε ένα ασήκωτο βαρίδι για τις αναπτυσσόμενες χώρες και αιτία εδραίωσης της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου στο εσωτερικό τους. Υπολογίζεται, ενδεικτικά, πως το χρέος των αναπτυσσομένων χωρών από 70 δισ. δολ. το 1970 αυξήθηκε σε 540 δισ. δολ. το 1980 και το 2006 είχε ανέλθει σε 2,8 τρισ. δολ. έχοντας αυξηθεί 40 φορές σε 35 χρόνια. Εκτιμάται επίσης ότι ο Νότος από το 1980 μέχρι το 2005 για να αποπληρώσει τα κεφάλαια που είχε αρχικά δανειστεί κατέβαλε 5,8 τρισ. δολ ΗΠΑ, ποσό που είναι 60 φορές μεγαλύτερο από το Σχέδιο Μάρσαλ. Έτσι το χρέος μετατράπηκε από αποικιακό σε νεοαποικιακό εργαλείο κυριαρχίας (AAJ, 2006).

«Νομίζει κανείς ότι επαναλαμβάνεται η ιστορία της Λερναίας Ύδρας. Όσο περισσότερο πληρώναμε, τόσο περισσότερο μεγάλωνε το χρέος μας». Η φράση αυτή δεν ανήκει σε κάποιον πολιτικό ηγέτη της Αφρικής ή της Λατινικής Αμερικής αλλά στον Νίκο Μπελογιάννη! Έτσι σχολιάζει την εκθετική αύξηση των υποχρεώσεων της Ελλάδας προς τους ξένους δανειστές της τον 19ο και 20ο αιώνα. «Το καταπληκτικό όμως συμπέρασμα είναι ότι δανειστήκαμε και στις τρεις περιόδους (1821-1893, 1893-1922 και 1922-1932) 1.997 εκατομμύρια χρυσά φράγκα και για την εξόφλησή τους πληρώσαμε σε τοκοχρεολύσια πολύ περισσότερα, δηλαδή 2.204 εκ. χρυσά φράγκα. Με βάση τους αριθμούς τούτους, ένας αμύητος θα νόμιζε ίσως ότι έπρεπε να ‘χουμε περίπου ξοφλήσει τους λογαριασμούς μας με τους ξένους κεφαλαιούχους, ενώ … τους χρωστάμε ακόμη πάνω από 2 δισεκατομμύρια χρυσά φράγκα, δηλαδή, πιο πολλά απ’ όσα μας έδωσαν» (Μπελογιάννης, 2010).

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη σύγχρονη Ελλάδα, σήμερα. Όσο μεγαλύτερες θυσίες κάνουν οι εργαζόμενοι, αποχαιρετώντας ασφαλιστικά, εργασιακά και μισθολογικά τους δικαιώματα τους δικαιώματα για να εξυπηρετηθεί το δημόσιο χρέος, χωρίς φυσικά να έχουν συναινέσει, τόσο αυτό αυξάνεται με φρενήρεις ρυθμούς. Τα μεγέθη είναι εντυπωσιακά: Από το 1992 μέχρι και το 2010 οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους της κεντρικής κυβέρνησης (δηλαδή, το σύνολο τόκων, χρεολυσίων και παράλληλων δαπανών) ανήλθε σε 462,49 δισ. ευρώ. Συμπεριλαμβανομένων και των εξοφλήσεων βραχυπρόθεσμων τίτλων που από το 2003 έως το 2010 ανήλθαν σε 132,94 δισ. ευρώ οι φορολογούμενοι στην Ελλάδα κατέλαβαν 595,43 δισ. ευρώ (Υπουργείο Οικονομικών, 2010). Τα χρήματα που έχουν δοθεί επομένως αυτή την εικοσαετία είναι σχεδόν 2 φορές η αξία του χρέους και για την ακρίβεια 1,7.

«Απεχθές χρέος»

Δεδομένου του νομικά δεσμευτικού χαρακτήρα που χαρακτηρίζει τις σχέσεις των πιστωτών (τράπεζες, κράτη, κάτοχοι ομολόγων, θεσμικοί επενδυτές, ασφαλιστικά ταμεία, κ.α.) με τις υπερχρεωμένες χώρες – σχέσεις που σε κάθε περίπτωση διασφαλίζουν και αναπαράγουν ιμπεριαλιστικά και ταξικά συμφέροντα – έγκαιρα αναζητήθηκαν μορφές και τρόποι απαλλαγής από το άχθος του εξωτερικού δανεισμού. Η φόρμουλα που έκανε νωρίς την εμφάνισή της στο διεθνές δίκαιο παρέχοντας μέχρι και σήμερα ένα πολύτιμο εργαλείο στην πάλη κατά των πιστωτών περιγράφεται από τη ρήτρα του «απεχθούς χρέους» (odious debt). Ο όρος εισήχθη πρώτη φορά από τον ρωσικής καταγωγής διακεκριμένο νομικό Αλεξάντερ Ναούμ Σακ. Περιγράφεται δε ως εξής:
«Αν ένα δεσποτικό καθεστώς συνάπτει ένα χρέος όχι για τις ανάγκες ή προς το συμφέρον του κράτους, αλλά για να ενδυναμώσει το δεσποτικό του καθεστώς, να καταπιέσει τον πληθυσμό που μάχεται εναντίον του, κ.α., αυτό το χρέος είναι απεχθές για τον πληθυσμό όλου του κράτους.
Αυτό το χρέος δεν αποτελεί υποχρέωση του έθνους, είναι χρέος του καθεστώτος, ένα προσωπικό χρέος της εξουσίας που το έχει συνάψει, κατά συνέπεια λύνεται με την πτώση αυτής της εξουσίας.
Ο λόγος για τον οποίο αυτά τα «απεχθή» χρέη δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επιβαρύνουν την επικράτεια του κράτους, είναι ότι αυτά τα χρέη δεν πληρούν μία από τις συνθήκες που καθορίζουν τη νομιμότητα των χρεών του κράτους, δηλαδή: τα χρέη του κράτους πρέπει να συνάπτονται και τα κεφάλαια απ’ αυτά να χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες και προς το συμφέρον του κράτους.
“Απεχθή” χρέη συνάπτονται και χρησιμοποιούνται για σκοπούς οι οποίοι, εις γνώση των πιστωτών, αντιβαίνουν στα συμφέροντα του έθνους, δεν συμβιβάζονται με το τελευταίο – στην περίπτωση που ένα έθνος πετύχει να απαλλαγεί από μια κυβέρνηση που τα σύναψε – με εξαίρεση το βαθμό που αποκτήθηκαν πραγματικά προτερήματα από αυτά τα χρέη. Οι πιστωτές έχουν διαπράξει μια εχθρική πράξη προς τον πληθυσμό, δεν μπορούν επομένως να περιμένουν πως ένα έθνος απελευθερωμένο από μια δεσποτική εξουσία αναλαμβάνει τα «απεχθή» χρέη, που είναι προσωπικά χρέη αυτής της εξουσίας.

Ακόμη κι όταν μια δεσποτική εξουσία, αντικαθίσταται από κάποια άλλη, όχι λιγότερο δεσποτική ή καθόλου περισσότερο ευαίσθητη απέναντι στη βούληση του λαού, τα «απεχθή» χρέη της εκλιπούσης εξουσίας δεν είναι καθόλου λιγότερο προσωπικά τους χρέη και δεν αποτελούν υποχρέωση της νέας εξουσίας…

Κάποιος θα μπορούσε επίσης να συμπεριλάβει σε αυτή την κατηγορία τα χρέη που συνάφθηκαν από μέλη της κυβέρνησης ή από άτομα ή ομάδες συνδεδεμένα με την κυβέρνηση για να εξυπηρετήσουν συμφέροντα πρόδηλα προσωπικά – συμφέροντα που είναι άσχετα με τα συμφέροντα του κράτους» (Sack, 1927).

Πρακτικά λοιπόν τρεις προϋποθέσεις έθεσε ο Αλεξάντερ Σακ για να χαρακτηρισθεί ένα δημόσιο χρέος ως απεχθές και στη συνέχεια να μην πληρωθεί: Πρώτο, έλλειψη συμφέροντος, δηλαδή να μην εξυπηρετεί τις ανάγκες ή τα συμφέροντα του κράτους, δεύτερο, έλλειψη συναίνεσης, δηλαδή να συνάφθηκε από μια εξουσία που δεν έχαιρε λαϊκής νομιμοποίησης και τρίτο, άγνοια των πιστωτών δηλαδή, οι προηγούμενοι όροι να μην ήταν σε γνώση των πιστωτών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει πως στη συνέχεια και άλλοι έγκριτοι θεωρητικοί του δικαίου υποστήριξαν την ιδέα του «απεχθούς χρέους». Σε μια μάλιστα περίπτωση η έννοια του δικτατορικού καθεστώτος διευρύνθηκε συμπεριλαμβάνοντας κι άλλες περιπτώσεις αυταρχικών καθεστώτων που δεν χαίρουν λαϊκής νομιμοποίησης (Feilchenfeld, 1931). Συμβολή ιδιαίτερα χρήσιμη για την Ελλάδα.

Άρνηση πληρωμής απεχθούς χρέους

Η συνεισφορά του Σακ στο διεθνές δίκαιο για το απεχθές χρέος και άλλες παρεμφερείς έννοιες (παράνομο, μη νομιμοποιημένο) δεν γεννήθηκε όπως η Αθηνά από το κεφάλι του Δία. Αντίθετα αποτέλεσε την θεωρητική γενίκευση της ετυμηγορίας σημαντικών προγενέστερων διεθνών νομικών αντιδικιών που δοκίμασαν και υπερέβησαν τα ως τότε όρια της ερμηνείας του διεθνούς και πιστωτικού δικαίου. Η θεωρία του Σακ δηλαδή, με έναν θεωρητικά τολμηρό και πρωτότυπο τρόπο, αποτέλεσε τομή για την εποχή της, ενσωματώνοντας στο δίκαιο πρακτικές που επέβαλλε πρώτα ο ανερχόμενος αμερικανικός ιμπεριαλισμός, ανατρέποντας καθιερωμένους θεσμούς και ερμηνείες που εξυπηρετούσαν το προηγούμενο στάτους κβο.

Το πρώτο, με χρονολογική σειρά, περιστατικό σχετίζεται με την 14η Τροποποίηση που ενσωματώθηκε στο αμερικανικό Σύνταγμα, μετά τον εμφύλιο πόλεμο και την ήττα των Νοτίων. Όπως αναφέρεται στην 4η παράγραφο «ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε κάποιο άλλο κράτος θα αναλάβει ή θα πληρώσει οποιοδήποτε χρέος ή υποχρέωση που αναλήφθηκε προς βοήθεια της εξέγερσης ή της επανάστασης εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών … όλα αυτά τα χρέη, οι υποχρεώσεις και οι διεκδικήσεις θα πρέπει να χαρακτηρισθούν παράνομες και άκυρες».
Το δεύτερο περιστατικό συμβαίνει στην αμερικανική ήπειρο, νότια όμως του Ρίο Γκράντε. Αποτελεί δε την πρώτη περίπτωση όπου εφαρμόζεται η ρήτρα του απεχθούς χρέους αφορώντας διεθνή δάνεια. Το 1883 συγκεκριμένα, 16 χρόνια μετά την πτώση του αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού, η κυβέρνηση του Μεξικού υπό τη ηγεσία του προέδρου Χουάρες ακύρωσε όλα τα χρέη που είχε αναλάβει ο αυτοκράτορας, με το σκεπτικό ότι τα επιτόκια ήταν αδικαιολόγητα υψηλά και επίσης, ότι τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν σε βάρος του λαού. Αξίζει να τονίσουμε ότι ο Σακ το περιγράφει ως απεχθές χρέος, παρότι ο Μαξιμιλιανός είχε τη νόμιμη εξουσία στο Μεξικό.

Στη νότια Αμερική αναφέρεται το τρίτο περιστατικό όπου μια κυβέρνηση κατοχύρωσε το δικαίωμά της να μην πληρώσει διεθνές χρέος προς ξένους πιστωτές. Το 1789 ειδικότερα αφού η Χιλή κατέλαβε την περιοχή Ταραπάκα του Περού δικαιώματα που έχουν κατοχυρώσει στην περιοχή διεθνείς πιστωτές, μεταξύ των οποίων Αμερικάνοι και Βρετανοί, δεν έγιναν σεβαστά και με τη συνθήκη ειρήνης του 1883 η κυβέρνηση της Χιλής αποποιήθηκε κάθε ευθύνης.

Το χαρακτηριστικότερο περιστατικό «απεχθούς χρέους» είχε πρωταγωνιστή και πάλι τις ΗΠΑ. Αυτή τη φορά όμως αφορούσε τους διεθνείς λογαριασμούς της και συγκεκριμένα τα χρέη που είχε αναλάβει η αποικιακή Ισπανική διοίκηση εξ ονόματος της Κούβας. Μετά τον ισπανο-αμερικανικό πόλεμο του 1898 και την κατάληψη της Κούβας η Ουάσινγκτον αρνήθηκε να αναλάβει τα χρέη της ισπανικής αποικιοκρατίας. Γιατί, όπως υποστήριξε η αμερικανική αντιπροσωπεία στο συνέδριο που οργανώθηκε στο Παρίσι όπου υπογράφηκε στις 10 Δεκέμβρη 1898 και η συνθήκη ειρήνης τα χρέη αυτά «επιβλήθηκαν στον λαό της Κούβας χωρίς τη συναίνεση του και με τη δύναμη των όπλων».
Η στάση των ΗΠΑ ενέπνευσε δύο χρόνια αργότερα και την Μεγάλη Βρετανία. Αφορμή στάθηκε η στρατιωτική της νίκη επί της Δημοκρατίας των Μπόερς. Η Μεγάλη Βρετανία αρνήθηκε να αναλάβει τα χρέη τους υποστηρίζοντας ότι με αυτά χρηματοδοτήθηκε ο πόλεμος εναντίον της.

Η αρχή του «απεχθούς χρέους» βρήκε εφαρμογή και στη Συνθήκη των Βερσαλλιών το 1919, με την οποία τερματίστηκε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Αυτό έγινε μέσω της άρνησης της Επιτροπής Επανορθώσεων να επιμερίσει στην Πολωνία χρέη που είχαν αναλάβει οι κυβερνήσεις της Πρωσίας και της Γερμανίας με σκοπό πολίτες γερμανικής εθνικότητας να αγοράσουν εκτάσεις γης όπου κατοικούσαν. Στο άρθρο 254 αναφέρεται συγκεκριμένα πως η Πολωνία εξαιρούταν από τον επιμερισμό αυτών των δανείων «τα οποία κατά τη γνώμη της Επιτροπής Επανορθώσεων οφείλονται στα μέτρα που λήφθηκαν από τις γερμανικές και πρωσικές κυβερνήσεις για τον γερμανικό αποικισμό της Πολωνίας».

Ξεχωριστή σημασία έχει και η περίπτωση της Κόστα Ρίκα εναντίον της τράπεζας Royal Bank of Canada. Δάνειο συγκεκριμένα που είχε χορηγήσει η εν λόγω τράπεζα στον δικτάτορα της κεντροαμερικάνικης χώρας, Φρεντερίκο Τινόκο, έμεινε απλήρωτο έπειτα από απόφαση που εξέδωσε ο ανώτατος εισαγγελέας των ΗΠΑ, δικαστής Ταφτ. Με βάση την απόφασή του «η συναλλαγή έβριθε προβλημάτων». Πραγματοποιήθηκε δε «σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοτικότητα της κυβέρνησης του Τινόκο είχε εξαφανισθεί και όταν το πολιτικό και στρατιωτικό κίνημα που στόχευε στην ανατροπή της κέρδιζε έδαφος».

Το παράδειγμα των ΗΠΑ με την Κούβα και της Μεγάλης Βρετανίας με τη Δημοκρατία των Μπόερς, το επικαλέστηκε το 1938 η χιτλερική Γερμανία, με αφορμή την προσάρτηση της υπερχρεωμένης Αυστρίας. Το Βερολίνο αρνήθηκε να αναλάβει τα χρέη της Αυστρίας υποστηρίζοντας ότι ανάληψή τους έγινε ενάντια στα συμφέροντα του κράτους.

Το άρθρο 254 της Συνθήκης των Βερσαλλιών χρησιμοποιήθηκε και στη συνθήκη ειρήνης που υπογράφτηκε το 1947 με την Ιταλία. Πρόκειται για τις «νομικές συνέπειες της ειρήνης», για να παραφράσουμε τον τίτλο του εύστοχου και προνοητικού έργου του Τζον Μέιναρντ Κέινς, Οι οικονομικές συνέπειες της ειρήνης, που γράφτηκε το 1919 καυτηριάζοντας τις εξοντωτικές ποινές που επιβλήθηκαν στη Γερμανία. Η Γαλλο-ιταλική επιτροπή συμφιλίωσης συμφώνησε πως «χρέη που συνάφθηκαν από το διάδοχο κράτος για πολεμικούς σκοπούς, ή για το σκοπό της επέκτασης σε εδάφη τα οποία πρώτα προσαρτήθηκαν και στη συνέχεια απελευθερώθηκαν δεν μπορούν να δεσμεύουν το διάδοχο κράτος ή αυτό που αποκαθιστά την κυριαρχία του».

Δύο ακόμη πολύ πρόσφατα περιστατικά όπου έγινε χρήση της ρήτρας περί απεχθούς χρέους βεβαιώνουν την δυνατότητα χρησιμοποίησής της ακόμη και σήμερα στο πλαίσιο των περίπλοκων διεθνών οικονομικών ανταλλαγών. Το πρώτο περιστατικό σχετίζεται με την απόφαση δίωξης που εξέδωσε ο ομοσπονδιακός δικαστής της Αργεντινής Τ. Μπαλεστέρος, έπειτα από προσφυγή του δικηγόρου και δημοσιογράφου Αλεχάνδρο Όλμος το 1982, εναντίον των υπευθύνων για την υπερχρέωση του κράτους την περίοδο της δικτατορίας. Η «απόφαση Όλμος» συνιστά τομή γιατί καταλογίζει συγκεκριμένες ευθύνες σε πολυμερείς πιστωτικούς οργανισμούς, όπως το ΔΝΤ και η Διαμερικανική Αναπτυξιακή Τράπεζα και ακόμη σε ιδιώτες πιστωτές του Βορρά.

Το δεύτερο περιστατικό αφορά την απόφαση της κυβέρνησης της Νορβηγίας στις 2 Μαρτίου 2007 να ακυρώσει χρέη που είχαν αναλάβει αναπτυσσόμενες χώρες την περίοδο 1976 – 1980 έναντι της σκανδιναβικής χώρας, στο πλαίσιο εξαγωγικών πιστώσεων. Ειδικότερα η Νορβηγία εφαρμόζοντας ένα επιθετικό πρόγραμμα στήριξης της ναυπηγικής της βιομηχανίας στο εξωτερικό επιβάρυνε μια σειρά από κράτη, κυρίως, του Νότου με δάνεια τα οποία αναγνώρισε στη συνέχεια ότι δεν είχαν καμία θετική επίδραση στην οικονομική τους ανάπτυξη. Η παραγραφή αυτών των χρεών παρότι έγινε με την ρητή επισήμανση ότι δεν πρόκειται για «μη νομιμοποιημένα» δάνεια, έτσι ώστε να μην δημιουργηθεί νομικό προηγούμενο που θα δώσει νέα ερείσματα στον αγώνα των λαών για παραγραφή του εξωτερικού τους χρέους, δημιουργεί προηγούμενο καθώς απονομιμοποιείται το χρέος και εξετάζεται το όφελος του δανειολήπτη. Παρά μάλιστα το γεγονός ότι οι συμβάσεις δεν είχαν νομικά τίποτε το μεμπτό.

Και στις ένδεκα παραπάνω περιπτώσεις τα κρατικά χρέη προς διεθνείς πιστωτές αμφισβητήθηκαν ή παραγράφηκαν με επίσημο τρόπο κάτω από την επίκληση της έννοιας του «απεχθούς χρέους» ή χρησιμοποιώντας μόνο το περιεχόμενό της για να μην δημιουργηθεί νομικό προηγούμενο. Όλα αυτά τα χρόνια ωστόσο δεν ήταν λίγες οι φορές που η ρήτρα του Σακ επιχειρήθηκε να εφαρμοστεί σε περιόδους μετάβασης και ανατροπής καθεστώτων, μέχρι που επικράτησαν «ωριμότερες» σκέψεις. Ξεχωρίζουν δύο περιπτώσεις: Στην Αιθιοπία και το Ιράκ.

Στην Αιθιοπία το φιλοαμερικανικό καθεστώς που ανέλαβε την εξουσία μετά την ανατροπή του φιλοσοβιετικού επιδίωξε να μην πληρώσει τα χρέη του προς την Μόσχα υποστηρίζοντας ότι «αυτά ήταν χρήματα που δόθηκαν στο παλιό καθεστώς για να μας σκοτώνει». Το νόμο και την τάξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος ανέλαβε να επιβάλλει το ίδιο το ΔΝΤ απαιτώντας από την Αιθιοπία να ξεπληρώσει τα χρέη της, διαφορετικά απειλήθηκε ότι θα αποκοβόταν, με ευθύνη του ίδιου του ιμπεριαλιστικού οργανισμού, από κάθε μελλοντική δανειοδότηση[2].

Η μεγάλη ανατριχίλα που προκαλεί στο διεθνές πιστωτικό σύστημα η έννοια του «απεχθούς χρέους» δεδομένου ότι ανοίγει διάπλατα τις πόρτες της παραγραφής χρεών και δημιουργεί νομικά προηγούμενα και παραδείγματα προς μίμηση φάνηκε πεντακάθαρα με την περίπτωση του Ιράκ (Adams, 2004). Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοι τους μετά την στρατιωτική τους επιτυχία με την κατάληψη του Ιράκ την άνοιξη του 2004 θέλησαν να ολοκληρώσουν την επιτυχία τους τιμωρώντας και σε οικονομικό επίπεδο τους ανταγωνιστές τους που στήριζαν επί χρόνια το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν. Έτσι άρχιζαν να ωριμάζουν σκέψεις να μην πληρωθεί το χρέος του προηγούμενου καθεστώτος, το οποίο στη συντριπτική του πλειοψηφία προερχόταν από διμερή δάνεια που είχε υπογράψει με την Ιαπωνία, τη Ρωσία, τη Γαλλία και την Γερμανία. Όλη η επιχειρηματολογία όμως ρητά ή άρρητα παρέπεμπε στα «απεχθή χρέη». Η συζήτηση κόπηκε απότομα από αυτούς που την ξεκίνησαν για να μην ανοίξει ο ασκός του Αιόλου και ακολουθήσει ένα ντόμινο ανάλογων διεκδικήσεων. Ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μαρκ Μέντις αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ στους New York Times σε άρθρο με τίτλο Make Baghdad pay στις 4 Νοέμβρη 2003 για το ενδεχόμενο χαρακτηρισμού μέρους του χρέους του Ιράκ ως απεχθούς ότι «θα ήταν κακό για το Ιράκ και θα δημιουργούσε ένα καταστροφικό προηγούμενο για το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Για να ομαλοποιήσει τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές του σχέσεις το Ιράκ θα πρέπει να σεβαστεί μια από τις βασικές αρχές του δικαίου: οι συμφωνίες πρέπει να πληρούνται. Χωρίς αυτή την προϋπόθεση οι αγορές δεν μπορούν να λειτουργήσουν». Η λύση τελικά που δόθηκε περιελάμβανε τη σοβαρή μείωση του εξωτερικού χρέους του Ιράκ (υπό τον όρο της υλοποίησης μιας σειράς πολιτικών προϋποθέσεων) μέσω όμως των διεθνώς …αποδεκτών διαδικασιών: Της έγκρισης του Κλαμπ του Παρισιού όπου διευθετούνται διαφορές που σχετίζονται με διακρατικά δάνεια και του Κλαμπ του Λονδίνου, που έχει την ευθύνη για την επίλυση των διαφορών σχετικά με εμπορικά δάνεια μεταξύ ιδιωτών.

Αντίθετα με την κατοχική κυβέρνηση του Ιράκ, που ανέθεσε στον ιμπεριαλισμό την παραγραφή μέρους του δημόσιου χρέους της, η κυβέρνηση της Παραγουάης προχώρησε στην αθέτηση πληρωμών μονομερώς και ερχόμενη σε σύγκρουση με το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Συγκεκριμένα, με προεδρικό διάταγμα που εκδόθηκε στις 26 Αυγούστου 2005 (υπ. αρ. 2695) η κυβέρνηση της Παραγουάης χαρακτήρισε τα χρέη που είχε αναλάβει η δικτατορία του Αλφρέντο Στρέσνερ παράνομα και κοινοποίησε έτσι προς τους διεθνείς πιστωτές και ειδικότερα τους ελβετούς τραπεζίτες την πρόθεσή της να μην τα εξυπηρετήσει. Αυτή μάλιστα την απόφαση την παρουσίασε ο πρόεδρος της Παραγουάης και ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στις 3 Οκτώβρη 2005.

Ορισμένες γενικές παρατηρήσεις

Με βάση τα παραπάνω συγκεκριμένα παραδείγματα φαίνεται ότι υπάρχουν αρκετά περιστατικά παύσης πληρωμών και μη εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους από την πρόσφατη ιστορία.
Δεν είναι όμως μόνο τα προηγούμενα παραδείγματα. Στην ιστορία του καπιταλισμού, με βάση μια εξαντλητική μελέτη της οικονομικής ιστορίας στην οποία προχώρησαν δύο εξέχοντες οικονομολόγοι (Reinhart, C. & Rogoff, K., 2009) οι οποίοι όχι μόνο εκφράζουν το κυρίαρχο ρεύμα αλλά ο δεύτερος ήταν επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ[3], διαπιστώνεται ότι «η τρέχουσα περίοδος κατά την οποία γίνονται σεβαστές οι δανειακές υποχρεώσεις απέχει πολύ από το να αποτελεί κανόνα»! Οι συγγραφείς, μελετώντας την περίοδο 1800-2009, κατέγραψαν περισσότερα από 250 περιστατικά αθέτησης πληρωμών στο εξωτερικό και 68 στο εσωτερικό των υπό μελέτη χωρών. Στην έρευνά τους υπάρχει ένα ακόμη πιο πολύτιμο συμπέρασμα. Αναφέρουν συγκεκριμένα ότι κεντρική σημασία έχει «η βούληση και όχι η ικανότητα πληρωμής» μελετώντας την ιστορία. Κατά συνέπεια παύση πληρωμών δεν γίνεται μόνο λόγω ανάγκης, όταν ένα κράτος συνειδητοποιεί ότι αδυνατεί να εξυπηρετήσει τα χρέη του, αλλά τις περισσότερες φορές συνέβη επειδή απλώς επέλεγε για πολιτικούς ή άλλους λόγους να μην τα εξυπηρετήσει. Ακόμη κι έτσι όμως τονίζουν οι συγγραφείς «και οι πιο φημισμένες περιπτώσεις πλήρους αθέτησης πληρωμών κατέληξαν σε μερική αποπληρωμή, αν και συχνά αντιπροσώπευε ένα μικρό μέρος και πολλές δεκαετίες αργότερα. Η κυβέρνηση των Μπολσεβίκων στη Ρωσία αρνήθηκε να αποπληρώσει τα τσαρικά δάνεια το 1918 αλλά όταν η Ρωσία τελικά επανήλθε στις αγορές κεφαλαίου 69 χρόνια αργότερα όφειλε να διαπραγματευτεί μια συμβολική τιμή για το χρέος που είχε αθετήσει» (όπ.π).

Οι συγγραφείς μάλιστα ανοίγουν εκ νέου μια παλιά αντιπαράθεση που αφορά τις συνέπειες από την αθέτηση πληρωμών. Μέχρις στιγμής τα παραδείγματα βοούν πως περίπτωση αποκλεισμού από τις αγορές δεν υφίσταται, μετά από μονομερή παύση πληρωμών και επαναδιαπραγμάτευση του χρέους μέσω της έκδοσης νέων ομολόγων σημαντικά υποτιμημένων με τα οποία ανταλλάσσονται τα παλιά (Λαπαβίτσας, 2010). Τόσο το παράδειγμα της Ρωσίας το 1999 όσο και της Αργεντινής το 2001 βεβαιώνουν πως οι αγορές κεφαλαίου έχουν μνήμη χρυσόψαρου, χώρια που δεν αποτελούν μονόδρομο για την άντληση κεφαλαίων εάν και εφ όσον ο δανεισμός είναι αναγκαίος. Μια, και τις περισσότερες φορές τα ποσά που εξοικονομούνται από την παύση της εξυπηρέτησης των πιστωτών αποδεικνύεται ότι αρκούν για να χρηματοδοτηθούν οι πραγματικές ανάγκες της χώρας. Ακόμη όμως και αν δεν αρκούν παραμένει ως εναλλακτική λύση η δυνατότητα των διμερών δανείων με ευνοϊκούς όρους από φιλικά καθεστώτα.

Παρότι ωστόσο η πραγματικότητα βεβαιώνει για το αντίθετο, το επιχείρημα των αρνητικών συνεπειών και του ενδεχόμενου αποκλεισμού από τις αγορές και η σχετική κινδυνολογία έρχεται ξανά και ξανά σε θεωρητικό επίπεδο (Eaton 1981, Μελάς 2010, κ.α.). Η απάντηση που προέρχεται μάλιστα από το ορθόδοξο ρεύμα υποστηρίζει με λίγα λόγια ότι οι εθνικές οικονομίες δεν αποτελούν …πυραμίδες. Μια οικονομία δεν αποπληρώνει τα δάνειά της για να συνάψει νέα (Reinhart, C. & Rogoff, K., 2009). Επιπλέον ξεφεύγοντας από συναισθηματικές αξιολογήσεις και αντιδράσεις (που δεν επιβεβαιώνονται μάλιστα από την πραγματικότητα) τι πιο ορθολογικό από μια ψυχρή ανάλυση της συνάρτησης κόστους – της παύσης πληρωμών – και ωφέλειας – της εξυπηρέτησης του χρέους (Krugman, P. & Obstfeld, M. 1995). Αναφέρουν συγκεκριμένα οι δύο τελευταίοι αμερικάνοι οικονομολόγοι:
«Το όφελος που προκύπτει από τη διακοπή των πληρωμών συνίσταται στο ότι ο οφειλέτης δεν καταβάλει τους τόκους και τα χρεολύσια για το χρέος του. Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσό που οφείλει κάποιος, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελός του από την μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών του έναντι των πιστωτών. Εκτός όμως από το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που αυξάνουν το όφελος από την άρνηση της εξόφλησης του χρέους. Ο πιο σημαντικός από αυτούς είναι το επίπεδο εισοδήματος της χώρας. Αν το εισόδημα της χώρας είναι υψηλό, τότε μπορεί να εξυπηρετήσει το εξωτερικό της χρέος χωρίς επώδυνες περικοπές στην εγχώρια κατανάλωση και τις επενδύσεις. Όταν, όμως, η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση, η συνέχιση της εξυπηρέτησης του χρέους μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στον πληθυσμό και συνεπώς αναταραχές…
Ο οφειλέτης θεωρεί ότι κερδίζει διακόπτοντας την εξυπηρέτηση του χρέους του όταν το όφελος που προκύπτει από αυτή του την ενέργεια υπερβαίνει το κόστος που θεωρεί ότι έχει από την παραβίαση της συμφωνίας του δανείου» (Krugman, P. & Obstfeld, M. 1995).

Με βάση τα παραπάνω, είναι εμφανές ότι η Ελλάδα έχει κάθε όφελος από την παύση πληρωμών του δημόσιου χρέους η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, δεν αποτελεί και τόσο μακρινό ενδεχόμενο μετά την επίμονη άρνηση του δημοσίου να πληρώσει τους προμηθευτές του, έτσι ώστε να μειώσει στις δαπάνες και να συρρικνώσει το δημοσιονομικό έλλειμμα. Πριν δούμε τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να υλοποιηθεί η παύση πληρωμών αξίζει να σχολιάσουμε τη δεινή θέση που βρίσκονται τα κυρίαρχα κράτη σε σχέση με τις ιδιωτικές εταιρείες. Ειδικότερα, η δήλωση αδυναμίας πληρωμής των υποχρεώσεων μιας εταιρείας, είναι θέμα απλών υπολογισμών. Αν τα έσοδά της, τωρινά και μελλοντικά, υπολείπονται σημαντικά των υποχρεώσεών της, τότε όλα τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνει το πτωχευτικό δίκαιο, το οποίο μάλιστα τα τελευταία χρόνια σε όλο τον κόσμο και στην Ελλάδα τείνει να γίνεται όλο και λιγότερο «εκδικητικό» απέναντι στον επιχειρηματία. Η λαμπρή καριέρα δε που έκαναν στη συνέχεια στελέχη χρεοκοπημένων επιχειρήσεων σε άλλες επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα[4] δείχνει ότι το κεφάλαιο επ’ ουδενί δεν υιοθετεί ούτε απαγγέλλει ηθικές κατηγορίες σε αντίστοιχες περιπτώσεις για διασυρμό ή αμαύρωση της φήμης… Ένα ακόμη παράδειγμα που δείχνει την καλύτερη θέση στην οποία βρίσκεται ο ιδιωτικός τομέας έναντι των κρατών αφορά την ευκολία με την οποία μια επιχείρηση απαλλάσσεται υποχρεώσεων ή δανείων στην περίπτωση που αυτά αναλήφθηκαν για προσωπικό όφελος του διευθυντή της ή των στελεχών τους (Kremer, 2002). Το χρέος στη συγκεκριμένη περίπτωση μπορούμε να πούμε ότι εμπίπτει στην κατηγορία του «απεχθούς» δεδομένου ότι δεν συνάφθηκε προς το συμφέρον της επιχείρησης. Όρος μάλιστα που θεωρείται επαρκής ασχέτως του γεγονότος ότι μπορεί να μην συντρέχουν οι άλλοι δύο όροι που έθεσε ο Σακ (ελλιπής νομιμοποίηση, γνώση των πιστωτών).

Λογιστικός έλεγχος του δημόσιου χρέους

Η διαδικασία που αποδείχθηκε κατά πολλαπλούς τρόπους πολύτιμη όλες τις προηγούμενες δεκαετίες για την σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους και την παύση πληρωμών, ήταν ο σχηματισμός Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου, με έργο το άνοιγμα των βιβλίων του δημόσιου χρέους. Είναι μια διαδικασία πλήρως συμβατή με την διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου του 1948 που ορίζει ότι «κάθε πρόσωπο έχει το δικαίωμα να μετέχει στη διεύθυνση των δημοσίων υποθέσεων της χώρας του, είτε άμεσα, είτε μέσω αντιπροσώπων» (άρθρο 21).

Η τεράστια συμβολή της έγκειται στο γεγονός ότι θέτοντας πρωταρχικά το δημοκρατικό αίτημα της διαφάνειας μπορεί να αποτελέσει πόλο συσπείρωσης και όχημα δραστηριοποίησης πολύ ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων σε σχέση με όσους συνειδητοποιούν την ανάγκη παύσης πληρωμών του δημόσιου χρέους. Ο διττός της επίσης χαρακτήρας, το γεγονός δηλαδή ότι απαρτίζεται από εξουσιοδοτημένους τεχνικούς (που με άνωθεν άδεια και μόνο θα αποκτήσουν πρόσβαση) ενώ ταυτόχρονα αποτελεί και μέσο δραστηριοποίησης κοινωνικών οργανώσεων δίνει τη δυνατότητα πίεσης του κινήματος στο έργο και τον προσανατολισμό της Επιτροπής η οποία με θεσμικό τρόπο θα έρχεται σε επαφή με το κίνημα, συναρτήσει πάντα της δικής του δυναμικής.

Η ανταγωνιστική σχέση που έχει η διαδικασία του λογιστικού ελέγχου του δημόσιου χρέους καθώς και όσοι την επικαλούνται απέναντι στον ιμπεριαλισμό, το καρτέλ των πιστωτών και τις ενδοτικές κυβερνήσεις αποτυπώνεται με σαφήνεια στην διακήρυξη που εκδόθηκε με αφορμή την δεύτερη συνέλευσή του Jubilee South στις 28 Σεπτέμβρη 2005 στην Αβάνα. Αναφέρεται εκεί: «Θα συνεχίσουμε επίσης να καταγγέλλουμε σθεναρά τη συμμετοχή των κυβερνήσεων του Νότου στη διαιώνιση του προβλήματος του χρέους, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο και φτάνοντας στο σημείο να ξεπουλάνε τα αγαθά των λαών μας. Δεσμευόμαστε να εργαστούμε με όρεξη για να αλλάξουμε τις πολιτικές των κυβερνήσεων του Νότου που θα έπρεπε να καταγγείλουν όλα τα χρέη που απαιτούνται από τις χώρες μας. Και για αυτό θεωρούμε τη εφαρμογή του λογιστικού ελέγχου στο χρέος σαν ένα αποφασιστικό βήμα» (AAJ, 2006).

Ζητούμενο του λογιστικού ελέγχου είναι να απαντηθούν τρία βασικά ερωτήματα: «πόσα χρωστάμε», «σε ποιόν χρωστάμε» και «γιατί χρωστάμε». Μερικές φορές δε και το ερώτημα «χρωστάμε στ’ αλήθεια;» (όπ.π.) Η τεράστια συμβολή του λογιστικού ελέγχου και του χαρακτηρισμού όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους του χρέους ως απεχθούς, παράνομου ή μη νομιμοποιημένου δίνει τα απαραίτητα νομικά ερείσματα σε μια κινηματική διαδικασία.

Το πιο επιτυχημένο παράδειγμα δημιουργίας και επιτυχούς λειτουργίας Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου (επιτυχούς, υπό την έννοια ότι κατάφερε να μειώσει σημαντικά το δημόσιο χρέος) είναι στον Ισημερινό[5]. Εκεί, η Επιτροπή δημιουργήθηκε από τον πρόεδρο της χώρας Ραφαέλ Κορέα (ο οποίος εκλέχτηκε με βασικό του σύνθημα την παύση πληρωμών του δημοσίου χρέους) με προεδρικό διάταγμα που εκδόθηκε στις 9 Ιουλίου 2007. Έχει σημασία να γίνουν τέσσερις παρατηρήσεις.
Πρώτο, οι διεθνείς προσωπικότητες που συμμετείχαν στην Επιτροπή δεν αποτελούσαν κάποια δύναμη επιβολής επάνω στα συμφέροντα της χώρας. Επιλέγηκαν μόνο και μόνο χάρη στην εμπειρία που είχαν όλα τα προηγούμενα χρόνια αντιπαλεύοντας το δημόσιο χρέος. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι μεταξύ άλλων συμμετείχαν ο αργεντινός Αλεχάνδρο Όλμος, που είχε στραφεί κατά του χρέους της χούντας της Αργεντινής όπως προαναφέραμε, η βραζιλιάνα Μαρία Λουθία Φατορέλι, επικεφαλής της αντίστοιχης επιτροπής στη χώρα της και ο βέλγος καθηγητής Ερίκ Τουσέν, που έχει πρωτοστατήσει στην πάλη για την παραγραφή του χρέους του Τρίτου Κόσμου. Παρόλα αυτά η Επιτροπή υπαγόταν στην αρμοδιότητα του κράτους. Όλες δε οι τελικές αποφάσεις ελήφθησαν από την κυβέρνηση του Ισημερινού.

Δεύτερο, το πόρισμά της δεν αποτελεί ένα τεχνοκρατικό, πολιτικά ουδέτερο κείμενο (Internal auditing commission for public credit of Ecuador). Αντίθετα όλες οι οικονομικές αποφάσεις αξιολογούνται με πολιτικά κριτήρια και υπό την δραματική εμπειρία του κοινωνικού ολοκαυτώματος του ΔΝΤ. Αντιγράφουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
(Μετά από την παράθεση στοιχείων που δείχνουν τον πολλαπλασιασμό του χρέους προς τις τράπεζες) «αποδεικνείεται ότι το ομολογιακό χρέος δεν ήταν μια πηγή χρηματοδότησης της ανάπτυξης της χώρας, αλλά ένας διεστραμμένος μηχανισμός πλιατσικολογήματος των περιορισμένων πόρων της» (σελ. 15).
«Οι ορθόδοξες πολιτικές περιορισμού στα δημοσιονομικά, τον προϋπολογισμό, τη νομισματική πολιτική και την πιστωτική επέκταση και οι συνεχείς αυξήσεις των επιτοκίων όξυναν τα χρηματοδοτικά προβλήματα των κρατών – οφειλετών. Τα μέτρα και οι όροι που επιβλήθηκαν από το ΔΝΤ, τις υπηρεσίες της Παγκόσμιας Τράπεζας, πολυμερείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, το ιδιωτικό τραπεζικό σύστημα, το Κλαμπ του Παρισιού και άλλους πιστωτές του Εκουαδόρ παραβίασαν βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου όπως την κρατική κυριαρχία, το δικαίωμα στον ελεύθερο αυτο-προσδιορισμό των λαών, την μη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών, το δικαίωμα στην ανάπτυξη και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» (Internal auditing commission for public credit of Ecuador, σελ. 24).

Το τρίτο σημείο, σχετίζεται με την σημασία που έχει το παράδειγμα του Ισημερινού για την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης. Το μεγάλο κατόρθωμα της Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου του Ισημερινού ήταν ότι με το πόρισμά της άναψε το πράσινο φως για να σταματήσει η εξυπηρέτηση του 70% του ομολογιακού δημόσιου χρέους και όχι δημόσιου χρέους που είχε αναληφθεί με διμερείς δανειακές συμβάσεις ή κοινοπρακτικά δάνεια. Επομένως οι δυσκολίες που φαίνεται να υπάρχουν από πρώτη ματιά στην διερεύνηση της αγοράς ομολόγων, δεδομένου ότι τέτοιας κατηγορίας είναι το χρέος των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών, δεν είναι ανυπέρβλητες. Υφίστανται τεχνικές, συσσωρευμένη γνώση και μέσα που μπορούν να ρίξουν φως στην αγορά ομολόγων, αν υπάρχει η αναγκαία πολιτική βούληση.

Το τέταρτο σημείο αφορά τον ιστορικό χαρακτήρα της μεταρρύθμισης που πραγματοποιήθηκε στον Ισημερινό με αφορμή την Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου, όπως φάνηκε από το δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβρη του 2008 ενσωματώνοντας στο σύνταγμα δύο νέα άρθρα, τα υπ. αρ. 290 και 291 που καθορίζουν με ακρίβεια τους όρους υπό τους οποίους οι αρχές στο μέλλον μπορούν να προβούν σε δανεισμό (Toussaint, E. & Millet, D., 2010). Με βάση αυτά τα άρθρα του συντάγματος απαγορεύεται η σύναψη νέων δανείων για να ξεπληρωθούν παλιά. Απορρίπτεται την κεφαλαιοποίηση τόκων και άλλες μορφές ανατοκισμού, που αποτελούν μια συνήθη πρακτική του Κλαμπ του Παρισιού. Προειδοποιεί τους δανειστές πως αν χορηγήσουν δάνεια υπό αμφιλεγόμενους όρους θα αμφισβητηθεί η νομιμότητά τους, κ.α.[6] Κατά συνέπεια δεν επρόκειτο για μια μάχη εντυπώσεων. Επίσης ο λογιστικός έλεγχος και η αποπληρωμή μέρους του χρέους δεν σήμανε μια μικρή παρένθεση στην πολυετή ιστορία υποταγής στις τράπεζες, αλλά μια στρατηγική νίκη του λαού του Ισημερινού έναντι των πιστωτών.

Απεχθές χρέος α-λα ελληνικά, 12 παραδείγματα

Στην Ελλάδα η παροιμιώδης και χρόνια διαφθορά του αστικού πολιτικού συστήματος (που δεν αποτελεί φυσικά εξαίρεση των όσων συμβαίνουν στον υπόλοιπο καπιταλιστικό κόσμο) διευκολύνει τα μέγιστα για να ξεκινήσει η διαδικασία λογιστικού ελέγχου του δημόσιου χρέους προς δύο κατευθύνσεις. Ζητούμενο θα είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του να κηρυχθεί απεχθές, παράνομο ή μη νομιμοποιημένο.

Η πρώτη κατεύθυνση θα αφορά το ίδιο το δημόσιο χρέος και τα συστατικά του στοιχεία. Μέχρι σήμερα ελάχιστα είναι γνωστά που κι αυτά αφορούν συνολικά, «εξωτερικά» του γνωρίσματα. Για παράδειγμα σε ότι αφορά την σύνθεσή του, στις 31 Οκτώβρη 2010 το 79,1% απαρτιζόταν από ομόλογα, το 8,2% από κοινοπρακτικά δάνεια, το 8% προερχόταν από τον λεγόμενο Μηχανισμό Στήριξης, το 2,8% από έντοκα γραμμάτια και το 1,9% από δάνεια της Τράπεζας Ελλάδας (υπουργείο Οικονομικών, 2010). Σε ό,τι αφορά τη φυσική του διάρκεια το 45% είναι μακροπρόθεσμο (άνω των 5 ετών), το 44,5% μεσοπρόθεσμο (1 έως 5 έτη) και το 10,5% βραχυπρόθεσμο (μέχρι 1 έτος). Από κει και πέρα τίθενται μια σειρά από ερωτήματα:

Πρώτο, υπό ποιους όρους έγινε η έκδοση κάθε ομολογιακού δανείου, ποια ήταν η αμοιβή των τραπεζών που συμμετείχαν, με ποια κριτήρια επιλέγηκαν αυτές και οι αγορές στις οποίες απευθύνθηκαν.

Δεύτερο, κατά πόσο το επιτόκιο διάθεσης ήταν συμβατό με τους όρους της αγοράς και τα επίπεδα της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Κραυγαλέα περίπτωση παρανομίας και όχι απλώς απεχθούς χρέους συνιστά το επιτόκιο με το οποίο δανειστήκαμε από ΔΝΤ – ΕΕ, άνω του 5%, τη στιγμή που η Γερμανία και άλλες χώρες που συμμετέχουν στον μηχανισμό προμηθεύονται χρήμα με 2%!

Τρίτο, η άξια δικαστικής διερεύνησης υπόθεση με τα swaps του 2001 στα οποία συμμετείχε η Goldman Sachs μετατρέποντας δάνεια του ελληνικού δημοσίου από γιεν σε ευρώ έτσι ώστε να διευκολυνθεί η ένταξη της Ελλάδας στην ευρωζώνη – και μάλιστα σε γνώση της ΕΚΤ, όπως αποκαλύφθηκε από την επίμονη άρνησή της να ρίξει φως στην υπόθεση, μετά την μήνυση του πρακτορείου Bloomberg – βεβαιώνει τις σκοτεινές και ύποπτες διαδρομές του χρήματος πίσω από τους γενικούς πίνακες.

Τέταρτο, εγγυημένα δάνεια των ΔΕΚΟ και άλλων φορέων που κατέπεσαν και αναλήφθηκαν από το δημόσιο κατά πόσο εξυπηρετούσαν πραγματικές ανάγκες και συνάφθηκαν με διαφανείς όρους.

Πέμπτο, οι όροι διαπραγμάτευσης και εκκαθάρισης στην δευτερογενή αγορά καθώς προσδιορίζουν αυτόματα τον όγκο αγορών και πωλήσεων, επιδρούν άμεσα στην τιμή των ομολόγων. Έτσι, η απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδας, του θεματοφύλακα της πιο σκληρής νεοφιλελεύθερης πολιτικής, τον Οκτώβρη του 2010 να αυξήσει το χρονικό περιθώριο εκκαθαρίσεων από 3 μέρες σε 10, ανεξαρτήτως των προθέσεων της, διευκόλυνε την υποτιμητική κερδοσκοπία σε βάρος των ομολόγων, οδηγώντας σε παροξυσμό την κρίση χρέους.

Έκτο, πλήθος άλλων τεχνικών λεπτομερειών όπως ο ανατοκισμός και οι όροι που αυτός επιβλήθηκε ή η αναγνώριση παλιών δανείων του ελληνικού δημοσίου μπορούν να αποτελέσουν πεδία διερεύνησης για τον λογιστικό έλεγχο.

Η δεύτερη κατεύθυνση στην οποία θα πρέπει να στραφεί ο λογιστικός έλεγχος θα αφορά τα πεπραγμένα του ελληνικού δημοσίου, κάθε είδους δοσοληψίες του.
Πρώτα, απ’ όλα τις ιδιωτικοποιήσεις. Από τις πιο «ήπιες» της δεκαετίας του ‘90 μέχρι τις πιο βάρβαρες και σκανδαλώδεις των τελευταίων ετών, όλες πρέπει να διερευνηθούν για να τεκμηριωθεί με στοιχεία το έγκλημα που διαπράχθηκε σε βάρος της δημόσιας περιουσίας και των χρημάτων των φορολογουμένων.

Δεύτερο, τις προμήθειες πολεμικού υλικού. Στο επίκεντρο δεν θα βρεθούν μόνο περιπτώσεις όπως του υποβρυχίου Παπανικολής αλλά και η σκοπιμότητα τους. Ενδεικτικά, το ελληνικό δημόσιο δεν πρέπει να επιβαρυνθεί ούτε ένα ευρώ από δαπάνες που έγιναν προς όφελος των ιμπεριαλιστικών, επεκτατικών σχεδίων. Να τα πληρώσουν Αμερικανοί και Γερμανοί.

Τρίτο, τους Ολυμπιακούς Αγώνες και όλο το πλέγμα των δραστηριοτήτων που άνθισε στη σκιά του. Για παράδειγμα δεν είναι μόνο το χαφιεδοσύστημα C4I ή οι γέφυρες του Καλιατράβα που αποτελούν ακραίο παράδειγμα διακομματικής διαφθοράς. Είναι, μεταξύ άλλων, κι οι χορηγίες των ΔΕΚΟ που θέλοντας και μη επιβαρύνθηκαν για να μειωθεί το κόστος εκτέλεσης των αγώνων.

Τέταρτο, να εξετασθούν ξανά οι παραγραφές χρεών της εφορίας, των ασφαλιστικών ταμείων και άλλων δημόσιων υπηρεσιών προς ιδιώτες. Η απροθυμία του υπουργού Οικονομικών, Γ. Παπακωνσταντίνου, να αποκαλύψει στη Βουλή τα ονόματα των φορολογουμένων που θα ευνοούνταν από την παραγραφή των 24 δισ. ευρώ την οποία επιχείρησε να επιβάλλει στις 14 Δεκέμβρη με τροπολογία (ποσό που ισούται με το 50% σχεδόν των φορολογικών εσόδων του 2011), δείχνει τις τεράστιες δυνατότητες της κυβέρνησης να διαγράφει χρέη του κεφαλαίου, ευνοώντας διαπλεκόμενους επιχειρηματίες.

Πέμπτο, να ελεγχθεί κάθε λογής προμήθεια και ανάθεση έργου μεγάλης αξίας από δημόσιες υπηρεσίες. Νοσοκομεία, δήμοι, νομαρχίες και κρίσιμα υπουργεία όπως το πρώην Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων και νυν Υποδομών ή το Οικονομίας να ανοίξουν τα βιβλία τους στον δημόσιο έλεγχο αποδεικνύοντας ότι κάθε ευρώ του ελληνικού λαού αξιοποιήθηκε με τρόπο διαφανή[7].

Έκτο, η διεκδίκηση των γερμανικών επανορθώσεων που σύμφωνα με διασταυρωμένες επιστημονικές μελέτες ξεπερνούν τα 162 δισ. ευρώ. Σκάνδαλο τεραστίου μεγέθους αποτελεί η απροθυμία της γερμανικών κυβερνήσεων να πληρώσουν και η αδιαφορία των ελληνικών να διεκδικήσουν δάνειο της Γερμανίας που ανέρχεται σε 3,5 δισ. δολ. αγοραστικής αξίας του 1938 και σημερινής αξίας άνευ τόκων 54 δισ. δολ. το οποίο το εγγράφει κανονικά κάθε χρόνο η Τράπεζα της Ελλάδας και είναι μάλιστα διεθνώς αναγνωρισμένο.

Συμπερασματικά, το τελευταίο αυτό σκέλος που θα λειτουργεί συμπληρωματικά στην πάλη των εργαζομένων σε κρίσιμα μέτωπα π.χ. ενάντια στις ιδιωτικοποιήσεις και για την αύξηση της φορολογίας του κεφαλαίου θα προσδώσει στην διαδικασία του λογιστικού ελέγχου την απαραίτητη κοινωνική διάσταση και αγωνιστικό βάθος. Έτσι, ο λογιστικός έλεγχος θα έχει τη δική του συμβολή στην πάλη για την απόκρουση και την ανατροπή της επίθεσης του κεφαλαίου που υλοποιείται με το Μνημόνιο ΔΝΤ – ΕΕ και με πρωταγωνιστές την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ του Γ. Παπανδρέου, την πιο αντιλαϊκή κυβέρνηση των τελευταίων δεκαετιών στην Ελλάδα.

Βιβλιογραφία

Λαπαβίτσας Κ. κ.α. (2010), Η ευρωζώνη ανάμεσα στη λιτότητα και την αθέτηση πληρωμών, Αθήνα: Α.Α. Λιβάνη.
Μελάς, Κ. Μπινιάρης Ν. (2010) Δημόσιο χρέος: αθέτηση πληρωμών, αναδιάρθρωση ή τι άλλο; http://www.monthlyreview.gr/antilogos/greek/periodiko/arxeio/article_fullstory_html?obj_path=docrep/docs/arthra/MR69_Melas_MpiniarisFS/gr/html/index
Μπελογιάννης, Ν. (2010) Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα, Αθήνα: Άγρα.
Υπουργείο Οικονομικών (2010), Εισηγητική έκθεση προϋπολογισμού οικονομικού έτους 2011, σελ. 165-166.
AAJ, AT TA, CADTM κ.α. (2006) Let’s launch an enquiry into the debt. A manual on how to organize audits on third world debts.
Adams, P. (2004),Iraq’s odious debt, Cato Institute: Policy Analysis.
Eaton, J. Gersovitz, M. (1981) Debt with potential repudiation: theoretical and empirical analysis, Review of Economic studies.
Feilchenfeld, E. (1931), Public debts and state succession,New York: MacMillan.
Internal auditing commission for public credit ofEcuador, attached to the Ministry of Economy and Finances. (2008) Final report of the integral auditing of the Ecuadorian debt, executive summary. http://www.jubileeusa.org/fileadmin/user_upload/Ecuador/Internal_Auditing_Commission_for_Public_Credit_of_Ecuador_Commission.pdf
Kremer M. & Jayachandran (2002) Odious debt.
Krugman, P. & Obstfeld, M. (1995), Διεθνής οικονομική, θεωρία και πολιτική (τόμος α’ και β’), Αθήνα: Κριτική.
Monbiot, G. (2010),UK’s odious debt, http://www.monbiot.com/archives/2010/11/22/the-uks-odious-debts/
Reinhart, C. Rogoff, K. (2009), This time is different, eight centuries of financial folly,New Jersey:Princeton university Press.
Sack, N. A. (1927) Les effets de transformations de etats sur leurs dettes publiques et autres obligations financiers.
Toussaint, E. & Millet, D. (2010) Debt, the IMF, and the World Bank, sixty questions, sixty answers,New York: Monthly Review Press.

[1] Η σημασία της μείωσης των φορολογικών συντελεστών στη στρατηγικής του κράτους για τη στήριξη του κεφαλαίου επιβεβαιώθηκε και με αφορμή την υπαγωγή της Ιρλανδίας στον μηχανισμό ΕΕ – ΔΝΤ, όταν επιβλήθηκαν τα πιο αυστηρά μέτρα για την αύξηση των δημοσίων εσόδων, αλλά κανένα πολιτικό κέντρο (ούτε οι Βρυξέλλες, ούτε το Βερολίνο, παρά τις κριτικές που διατυπώθηκαν) δεν τόλμησε να αυξήσει τον συντελεστή φορολόγησης των ΑΕ που βρίσκεται στο 12,5% κι είναι ο χαμηλότερος της ευρωζώνης.
[2] «Είπαμε στους Αιθίοπες ότι πρέπει να διαπραγματευτείτε με τη Ρωσία» δήλωνε στέλεχος του ΔΝΤ σε άρθρο της εφημερίδας Wall Street Journal στις 14 Απρίλη 2003 με τίτλο «U.S. invites coalition partners into Iraq talks».
[3] Ο Κένεθ Ρογκόφ πολύ συχνά τοποθετείται για την κρίση χρέους της ευρωζώνης δηλώνοντας κάθε φορά ότι η αναδιάρθρωση του χρέους για χώρες όπως η Ελλάδα είναι θέμα χρόνου. Ανέφερε για παράδειγμα στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel στις 8 Οκτώβρη: «Μια ελληνική χρεοκοπία είναι αναπόφευκτη. Υπάρχει πιθανότητα 955 να χρεοκοπήσει και η Ισπανία. Η Ουγγαρία είναι στην κόψη του ξυραφιού. Τα πράγματα θα πάνε πολύ χειρότερα στην Ανατολική Ευρώπη».
[4] Ξεχωρίζει μεταξύ των άπειρων περιπτώσεων που ήρθαν στην επιφάνεια την ταραγμένη διετία 2008-2010 η περίπτωση κορυφαίου στελέχους της Λίμαν Μπράδερς που ανέλαβε στη συνέχεια, ως επιβράβευση πιθανά της επιτυχίας του, διευθύνων σύμβουλος στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. Οδηγώντας μάλιστα το θράσος και την υποκρισία σε νέα ύψη δεν δίσταζε από τη νέα του θέση να εξαπολύει μύδρους κατά των γάλλων εργαζομένων ζητώντας να μειωθούν οι παροχές τους για να περιοριστεί το δημοσιονομικό έλλειμμα!
[5] Λογιστικός έλεγχος του δημόσιου χρέους με πρωτοβουλία του κινήματος έχει ξεκινήσει και σε άλλες χώρες όπως οι Φιλιππίνες, το Περού, η Παραγουάη και η Βραζιλία (όπου η τεκμηρίωση των ευρημάτων είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη) χωρίς ωστόσο η προσπάθεια να έχει ευοδωθεί με την παραγραφή μέρους του χρέους.
[6] Σε ανάλογη συνταγματική αναθεώρηση προχώρησε και ο πρόεδρος Έβο Μοράλες της Βολιβίας τον Δεκέμβριο του 2007 ενσωματώνοντας στον καταστατικό χάρτη τέσσερα άρθρα (322, 324, 325, 330) που ορίζουν με αυστηρότητα τους όρους υπό τους οποίους επιτρέπεται να δανείζεται το κράτος.
[7] Ενδεικτικό στοιχείο για τη δυναμική που διαθέτει το αίτημα της διαφάνειας στα δημόσια οικονομικά και χαρακτηρισμού του δημόσιου χρέους ως απεχθούς, ώστε να μην πληρωθεί, είναι και πρόσφατο άρθρο του μαχητικού βρετανού δημοσιογράφου που χαρακτήριζε ως απεχθές χρέος τα χρήματα του βρετανικού προϋπολογισμού που κατευθύνονται σε συγχρηματοδούμενα έργα! (George Monbiot, 2010).

Ο Θ. Πάγκαλος αρέσκεται στις «αιρετικές» δηλώσεις. ΤΙΣ έχει χρησιμοποιήσει άλλωστε καθ’ όλη τη διάρκεια του πολιτικού βίου του και έχει γίνει διαίτερα γνωστός γι’ αυτές στο παρελθόν.

ΤΙΣ έχει πληρώσει όμως και πολύ ακριβά ορισμένες από αυτές, που του ανέκοψαν σαφέστατα την πολιτική πορεία του προς την κορυφή (τότε που την ήθελε).

ΠΟΙΟΣ δεν θυμάται άραγε εκείνη την αναφορά, στο αμφιθέατρο Κρανιδιώτη, στη Γερμανία ως «γίγαντα με τα πήλινα πόδια», που δυσκόλεψε σοβαρά την κυβέρνηση Σημίτη. Ο κ. Πάγκαλος είχε βεβαίως σπεύσει να διαψεύσει τα λεγόμενα, αλλά ανεπιτυχώς, αφού στο ακροατήριό του ήταν εκπρόσωποι όλων των πρεσβειών στην Ελλάδα.

Ο ΙΔΙΟΣ τουλάχιστον δεν μπορεί να έχει ξεχάσει τους χαρακτηρισμούς με τους οποίους είχε «στολίσει» στη Νέα Υόρκη την τότε υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μαντλίν Ολμπράιτ, που τον πίεζε για μια τριμερή και δεσμευτική συνάντηση με τον τότε υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Ισμαήλ Τζεμ.

ΕΚΕΙΝΟΥΣ τους χαρακτηρισμούς η κ. Ολμπράιτ τούς ξεπλήρωσε στην υπόθεση Οτζαλάν και άνοιξε το δρόμο για την υπουργοποίηση του Γ. Παπανδρέου στο υπουργείο Εξωτερικών…

ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ πλέον στην «κυβέρνηση του Μνημονίου», ο κ. Πάγκαλος επιχειρεί και πάλι με αιρετικές δηλώσεις να τουμπάρει τις πολιτικές των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, στις οποίες ήταν πάντα βασικό μέλος. Είναι άξιον απορίας γιατί ο κ. Πάγκαλος δεν περιέγραψε ποτέ όλες τις προηγούμενες δεκαετίες την κατάσταση που και αυτός συνδημιούργησε με τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιεί τώρα. (Η αλήθεια είναι ότι έκανε αναφορές, αλλά υπό τη μορφή ανεκδότων ή αστείων καταστάσεων…)

ΤΟ πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με τις δηλώσεις του στην Κωνσταντινούπολη δεν είναι αν η Ν.Δ. πιάστηκε «από τα μαλλιά της» για να υψώσει τους αντιπολιτευτικούς τόνους της. (Σ.σ.: Στο κάτω κάτω της γραφής και αν καταγράφονται σωστά οι τάσεις στις σφυγμομετρήσεις, ένα αυξανόμενο ποσοστό πολιτών δείχνει ιδιαίτερα «βαριεστημένο» απέναντι και στα δύο μεγάλα κόμματα.)

ΤΟ πρόβλημα είναι ότι ο κ. Πάγκαλος, νυν Αντιπρόεδρος της ελληνικής κυβέρνησης και από τους μακροβιότερους υπουργούς Εξωτερικών στη χώρα, στην ομιλία του στην Κωνσταντινούπολη παρουσίασε αντιδιαμετρικά την κατάσταση στην Τουρκία και την Ελλάδα. Η Τουρκία σε πλήρη οικονομική άνθηση και αισιοδοξία, η Ελλάδα σε πλήρη οικονομική ύφεση και απαισιοδοξία.

ΟΧΙ πως δεν είναι αληθινή η κατάσταση αυτή. Ομως ο Αντιπρόεδρος της ελληνικής κυβέρνησης και πρώην υπουργός Εξωτερικών -ιδιαίτερα υπερήφανος ο ίδιος για το βαθμό ευφυΐας του- δεν μπορεί να παραγνωρίζει το γεγονός ότι «η λυγισμένη» οικονομικά και ψυχολογικά χώρα του βρίσκεται σε πλήρη και βαριά διαπραγμάτευση για εθνικά θέματα με την «ανεβασμένη» Τουρκία. Σε μια διαπραγμάτευση, στην οποία πολλά θα κριθούν από τη διαχείριση ισχύος που κάθε μία χώρα διαθέτει συνολικώς.

ΩΡΕΣ ώρες θα νόμιζε κανείς ότι ο κ. Αντιπρόεδρος κάπου κατά βάθος περιφρονεί ή αντιστρατεύεται την ίδια την κυβέρνησή του…





  • Στα τάρταρα το χρηματιστήριο! Στον ουρανό τα spread!
  • Εδω και τώρα συμπαράταξη της αριστεράς! ''Δεν πουλάμε, δεν χρωστάμε, δεν πληρώνουμε το χρέος''!
  • Αυτή την ώρα η χώρα δεν οδεύει προς την άβυσσο αλλά έχει πλησίστια βυθιστεί εντός αυτής!
  • Στην ουσία η παλιά γνωστή ρήση του Χαρ. Τρικούπη «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» πλησιάζει να γίνει γεγονός!
Σήμερα, ενώ τα Χρηματιστήρια στις δύο πλευρές του Ατλαντικού κινούνται σε ανοδική τροχιά, το ελληνικό Χρηματιστήριο εν μέσω φημών και πιέσεων για άμεση αναδιάρθρωση του χρέους, γνώρισε νέα ιστορική κατάρρευση, πέφτοντας 2,62%! Το spread, επίσης, του δεκαετούς ομολόγου κινούνταν σήμερα σε ουράνια ύψη, ευρισκόμενο, την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, στα πρωτοφανή ιστορικά επίπεδα των 1174 μονάδων, ενώ αν το ελληνικό κράτος δανείζονταν αυτή την περίοδο με πενταετή και διετή ομόλογα τα επιτόκια θα προσέγγιζαν , ίσως, και το 25%!

Κύκλοι του Υπουργείου Οικονομικών απέδωσαν την κατάσταση σε μαζική αποστολή μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, στο οποίο γίνεται αναφορά σε αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους το Σαββατοκύριακο του Πάσχα, γεγονός το οποίο έσπευσε άμεσα να διαψεύσει το Υπουργείο, στέλνοντας παράλληλα τα σχετικά στοιχεία στην Εισαγγελία Αθηνών για τη διερεύνηση και απόδοση τυχόν ποινικών ευθυνών.

Επιπλέον, με έκτακτη συνέντευξή του νωρίτερα σήμερα ο Γ. Παπακωνσταντίνου είχε επιχειρήσει να διαψεύσει κάθε προοπτική αναδιάρθρωσης!

Ο τρόπος, όμως, που το έπραξε (βλ. στο τέλος περίληψη των δηλώσεών του), μάλλον επέτεινε την ανησυχία, αφού στήριξε όλη την επιχειρηματολογία του για μη αναδιάρθρωση του χρέους, στο ότι η Ελλάδα διαθέτει ως εφεδρική λύση την (αμφίβολη) χρηματοδότηση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας!

Η χώρα, εν μέσω κατάρρευσης του ΧΑ και όλων των οικονομικών δεικτών, εν μέσω χρεωκοπίας του μνημονίου και απέραντων αδιεξόδων και κυρίως εν μέσω κατάρρευσης κάθε ίχνους αξιοπιστίας κυβέρνησης και τρόικας, οδεύει μετά το ΠΑΣΧΑ, σε ΡΑΓΔΑΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ!

Αυτές οι ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ μπορεί να περιλαμβάνουν από ΑΝΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ ή ΕΚΛΟΓΕΣ, έως εντελώς απρόβλεπτα και πρωτοφανή για τον τόπο σενάρια.

Μάλλον βέβαιον πρέπει να θεωρείται ότι η χώρα οδεύει μετά το Πάσχα σε τεράστια περιπέτεια!

Μετά την χρεοκοπημένη περιπέτεια του ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ, φαίνεται ότι ακολουθεί η περιπέτεια μιας ελεγχόμενης αναδιάρθρωσης του χρέους, η οποία, όπως επανειλημμένα έχουμε τονίσει, δεν συνιστά κατά κανένα τρόπο απάντηση στα κρισιακά προβλήματα, αλλά παράταση και κλιμάκωσή τους!

Σήμερα όσο ποτέ, η λύση για τη χώρα βρίσκεται στη συμπαράταξη όλων των αριστερών δυνάμεων και στην ανάπτυξη μεγάλων ενωτικών λαϊκών αγώνων με συνθήματα και αιτήματα: "ΔΕΝ ΠΟΥΛΑΜΕ - ΔΕΝ ΧΡΩΣΤΑΜΕ - ΔΕΝ ΠΛΗΡΩΝΟΥΜΕ ΤΟ ΧΡΕΟΣ " και για προοδευτικές και σοσιαλιστικές εξελίξεις στον τόπο!

* Για την πληρέστερη ενημέρωση των αναγνωστών της, η ΙΣΚΡΑ παραθέτει ρεπορτάζ των δηλώσεων του Γ. Παπακωνσταντίνου καθώς και σχετικό με την πτώχευση άρθρο της Wall Street Journal:

Παρέμβαση ΥΠΟΙΚ για φήμες περί αναδιάρθρωσης
naftemporiki.gr
Τη διερεύνηση τυχόν ποινικών ευθυνών σχετικά με τη σημερινή κίνηση στο Χρηματιστήριο Αθηνών και στην αγορά ελληνικών ομολόγων ζήτησε επειγόντως από την Εισαγγελία Αθηνών το Υπουργείο Οικονομικών.

Στην Εισαγγελία διαβιβάστηκε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που προέρχεται από διαπραγματευτές διεθνούς επενδυτικής τράπεζας, στο οποίο γίνεται αναφορά σε αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους το Σαββατοκύριακο του Πάσχα.
«Παρόμοιες φημολογίες στερούνται προφανώς κάθε σοβαρότητας και καταντούν γελοίες. Επειδή όμως παρόμοια διακίνηση ψευδών ειδήσεων είναι ικανή να δημιουργήσει ανησυχία στο ευρύτερο κοινό, το Υπουργείο Οικονομικών θα ζητά εφεξής τον εντοπισμό και παραδειγματική τιμωρία των υπευθύνων, εξαντλώντας κάθε νόμιμο μέσο», τονίζει σε ανακοίνωσή του το Υπουργείο.

Απολύτως βιώσιμο το ελληνικό χρέος, δήλωσε ο Γ. Παπακωνσταντίνου
in.gr (20/04/2011)

Την εκτίμηση ότι το ελληνικό χρέος είναι απολύτως βιώσιμο εξέφρασε τη Μ.Τετάρτη ο υπουργός Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου, τονίζοντας πως στόχος της κυβέρνησης είναι η έξοδος της Ελλάδας στις αγορές το αργότερο στις αρχές του 2012.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους, ο υπουργός εκτίμησε πως η αξιολόγηση της βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους εξαρτάται απόλυτα από την πρόοδο του Μνημονίου, του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015 και του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων.

Ερωτηθείς για το τι θα γίνει το 2012, οπότε η χώρα θα πρέπει να βρει από τις αγορές 27 δισ. ευρώ για την κάλυψη τοκοχρεολυσίων, ο κ. Παπακωνσταντίνου είπε πως η έξοδος της Ελλάδας στις αγορές πρέπει να γίνει το αργότερο στις αρχές του 2012 ή διαφορετικά θα υπάρξει χρηματοδότηση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Για το εάν τα 27 δισ. ευρώ θα καλυφθούν πλήρως από την ευρωπαϊκή βοήθεια ο υπουργός απάντησε πως «δεν είναι σε κανενός την πρόθεση να βρεθεί σε αδιέξοδο η Ελλάδα».

Ο υπουργός προανήγγειλε την έκδοση ομόλογων διασποράς μετά τον Ιούνιο.

Για την αναδιάρθρωση χρέους ο κ. Παπακωνσταντίνου είπε ότι η κυβέρνηση δεν σκοπεύει να μπει στη συζήτηση για αναδιάρθρωση χρέους, επαναλαμβάνοντας πως κάτι τέτοιο ενέχει τεράστιους κινδύνους για τις τράπεζες, την ελληνική οικονομία, τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. «Εμμένουμε στην υλοποίηση του προγράμματος» τόνισε.

Αναφορικά με την έλευση της τρόικας δήλωσε πως το χαμηλόβαθμο κλιμάκιο θα έλθει στις αρχές Μαΐου στην χώρα και μετά από δέκα ημέρες θα ακολουθήσουν οι επικεφαλής.
15 Μαΐου το νομοσχέδιο για το μεσοπρόθεσμο

Ο κ. Παπακωνσταντίνου αποσαφήνισε πως τα μέτρα του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015 θα εξειδικευθούν σε νομοσχέδιο που θα κατατεθεί μέχρι τις 15 Μαΐου στη Βουλή.

Σε αυτό θα περιλαμβάνονται η συνολική απεικόνιση, οι ετήσιες δαπάνες και όλο το σενάριο βάσης. «Με την τρόικα συμφωνούμε στο εύρος της προσπάθειας και στο σενάριο βάσης» τόνισε.

Για τα πρόσθετα μέτρα του 2011 ύψους 3 δισ. ευρώ είπε ότι θα είναι αρκετά για να κλείσουν οι όποιοι κίνδυνοι του 2011 και επανέλαβε πως δεν θα αφορούν σε περικοπές μισθών, συντάξεων και σε αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ. Ειδικότερα, τόνισε πως οι κίνδυνοι σχετίζονται με την εξέλιξη των εσόδων και την υστέρηση που παρατηρείται. Για το ενιαίο μισθολόγιο των δημοσίων υπαλλήλων είπε πως θα είναι δημοσιονομικά ουδέτερο.

Ο υπουργός είπε ότι το φιλόδοξο σχέδιο αποκρατικοποιήσεων έχει ήδη ξεκινήσει και ξεκαθάρισε πως ο χρόνος τους θα εξαρτηθεί από τις αποτιμήσεις. «Πιστεύουμε ότι το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων θα φέρει δυναμισμό σε μια σειρά από τομείς, ενώ θα φέρει και δημόσια έσοδα» τόνισε.

«Από την αρχή είχαμε πει πως ο στόχος των 50 δισ. ευρώ θα καλυφθεί κυρίως από την αξιοποίηση ακίνητης περιουσίας δημοσίου» είπε, προσθέτοντας πως το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων εξελίσσεται ανάλογα με το χρόνο, τη συγκυρία και την κατάσταση που βρίσκεται η χώρα.

Ο υπουργός απαντώντας σε σχετική ερώτηση είπε πως μια πραγματική φορολογική αλλαγή θέλει μίνιμουμ 18 μήνες για να ωριμάσει, ενώ ερωτηθείς για τα έσοδα Απριλίου είπε πως στο 15ημερο κινούνται καλύτερα από τους πρώτους μήνες του έτους.

"Κανείς δεν τολμά να το αποκαλέσει πτώχευση"-WSJ
euro2day.com

Άρθρο της "Wall Street Journal" για την Ελλάδα με τίτλο "Κανείς δεν τολμά να το αποκαλέσει πτώχευση" καλεί όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να σταματήσουν την άρνηση και "να αρχίσουν να εξηγούν πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό το ενδεχόμενο".

"Η άρνηση των Ευρωπαίων αξιωματούχων να αναγνωρίσουν ακόμη και την πιθανότητα της ελληνικής χρεοκοπίας είναι στα όρια της κωμωδίας", αναφέρει το αιχμηρό άρθρο της εφημερίδας και συμπληρώνει: "Ακόμη και αν η Ελλάδα πετύχει τους στόχους του πακέτου στήριξης, θα είναι φορτωμένη με ένα μη διατηρήσιμο χρέος, που ήδη πλησιάζει το 150% του ΑΕΠ. Όλες αυτές οι αναφορές προς το παρόν αντιμετωπίζονται με σφοδρή άρνηση από εκπροσώπους και άλλους αξιωματούχους".

Η "Wall Street Journal" αναφέρεται στο προηγούμενο της Lehman Brothers και τονίζει πως το μάθημα για όλους από τη χρηματοοικονομική κρίση που προκλήθηκε είναι ότι "οι επενδυτές δεν γνώριζαν με αρκετή σαφήνεια ποιοι είναι φερέγγυοι και ποιοι όχι, ποιοι θα σωθούν και ποιοι όχι".

Επίσης, σημειώνει: "Ο μόνος τρόπος για να μην εξελιχθεί η Ελλάδα στη Lehman της κρίσης χρέους της Ευρώπης δεν είναι να προσποιούμαστε ότι δεν θα γίνει αναδιάρθρωση χρέους, αλλά να αρχίσουμε να εξηγούμε πώς θα αντιμετωπιστεί αυτό το ενδεχόμενο, δίνοντας περισσότερα στοιχεία για το ποιος πλήττεται και με ποιον τρόπο. Οι τράπεζες που είναι ευάλωτες θα μπορούν να τακτοποιήσουν τα των οίκων τους προτού είναι πολύ αργά".

  • Του Σταύρου Λυγερού

Εάν δεν υπάρξουν σύντομα νέες πρωτοβουλίες εκ μέρους της Δύσης, η ισχύουσα σήμερα διχοτόμηση της Λιβύης θα αρχίσει να παγιώνεται. Είναι αξιοσημείωτο ότι η Γαλλία και η Βρετανία έχουν αρχίσει να θέτουν ζήτημα κλιμάκωσης της επέμβασης με τη χρήση και ειδικών χερσαίων δυνάμεων. Το είπε ευθέως ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της γαλλικής Βουλής Άλεξ Πονιατόφσκι.

Το Παρίσι και το Λονδίνο διαπιστώνουν επισήμως πια ότι το ψήφισμα 1973 του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι περιοριστικό, με αποτέλεσμα οι συγκρούσεις να παρατείνονται. Ζητούν ένα νέο ψήφισμα, που θα λύσει τα χέρια του NATO, αλλά οι πιθανότητες να συμβεί κάτι τέτοιο είναι μάλλον μηδαμινές, λόγω της αρνητικής στάσης της Ρωσίας και της Κίνας. Ούτε η Ουάσινγκτον, όμως, εμφανίζεται πρόθυμη να εμπλακεί περισσότερο. Προς το παρόν προσπαθεί να βρει χώρα υποδοχής για τον Καντάφι, αλλά είναι αμφίβολο εάν αυτός θα δεχτεί μια τέτοια συμφωνία, όσο βλέπει ότι η Λύση διστάζει να εμπλακεί με χερσαίες δυνάμεις.

Τον ενθαρρύνει και το γεγονός ότι και οι γειτονικές ευρωπαϊκές χώρες Ιταλία και Ισπανία τηρούν επιφυλακτική στάση. Όπως είναι γνωστό, οι άλλες δύο χώρες μέλη του NATO, η Ελλάδα και η Τουρκία, συμμετέχουν στην επιχείρηση, αλλά όχι και στους βομβαρδισμούς.

«Ασπιρίνες»

Το πρόβλημα της Γαλλίας και της Βρετανίας, όμως, δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι και πολιτικό. Φοβούνται ότι εάν εμπλακούν δυτικές χερσαίες δυνάμεις θα προκληθεί αντίδραση στην αραβική κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα να κάνουν πίσω οι αραβικές χώρες που συμμετέχουν και υποστηρίζουν την επιχείρηση. Προς το παρόν, το Λονδίνο στέλνει στρατιωτικούς συμβούλους στη Βεγγάζη, με αποστολή να οργανώσουν και να εκπαιδεύσουν τις αντικαθεστωτικές δυνάμεις. Τέτοιου είδους κινήσεις, όμως, μοιάζουν με ασπιρίνες.

Οι ελπίδες ότι το καθεστώς θα ξεμείνει από χρήματα δεν φαίνεται να δικαιώνεται. Ούτε οι προσπάθειες να εξαχθεί πετρέλαιο από τη προσωρινή κυβέρνηση (Εθνικό Συμβούλιο) των εξεγερμένων αναμένεται να λύσει το πρόβλημα. Ας σημειωθεί ότι το Μάιο θα συγκληθεί διεθνής διάσκεψη στη Ρώμη με τη συμμετοχή νατοϊκών και αραβικών κυβερνήσεων, για να προωθηθεί η εξαγωγή πετρελαίου από τις περιοχές που ελέγχουν σι αντικαθεστωτικοί.

Είναι προφανές ότι στα μέτωπα της Λιβύης δεν θα κριθεί μόνο το μέλλον αυτής της χώρας, αλλά και οι εξελίξεις σε όλη τη Μέση Ανατολή. Εάν ο Καντάφι κατέπνιγε την επανάσταση, το εξεγερσιακό κύμα θα παλινδρομούσε. Αντιθέτως, η ανατροπή του καθεστώτος θα προσδώσει μία νέα δυναμική στο εξεγερσιακό κύμα, το οποίο έχει δείξει ότι δεν κάνει εξαιρέσεις ανάμεσα σε αντιαμερικανικά και φιλοαμερικανικά καθεστώτα.

Είναι ο ίδιος λόγος που κλυδωνίζονται τα καθεστώτα της Συρίας, του Μπαχρέιν και της Υεμένης. Κάθε χώρα έχει τις ιδιαιτερότητες της, αλλά υπάρχει ένας μεγάλος κοινός παρονομαστής. Κι αυτός είναι το διάχυτο αίτημα για ελευθερία, δημοκρατία, ανάπτυξη και κοινωνική δικαιοσύνη. Εάν είχε ανατραπεί το καθεστώς Καντάφι, θα ήταν πολύ διαφορετική η στάση του Μπασάρ αλ Άσαντ. Όσο το καθεστώς της Δαμασκού βλέπει ότι έχει περιθώρια να επιβιώσει, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει τις πιο σκληρές μεθόδους καταστολής των συνεχιζόμενων μαζικών διαδηλώσεων. Υπολογίζεται ότι οι νεκροί ξεπερνούν τους 200, χωρίς ωστόσο να κάμπτεται η δυναμική του εξεγερσιακού κύματος.

Σε μία προσπάθεια να βρει διέξοδο, ο Μπασάρ αλ Άσαντ κατήργησε επιτέλους το καθεστώς εκτάκτου ανάγκης, που ισχύει στη Συρία επί δεκαετίες. Αν και η κατάργηση ήταν ένα από τα αιτήματα των διαδηλωτών, όλα δείχνουν ότι η πολιτική αναταραχή δεν πρόκειται να εκτονωθεί. Εάν όμως, η δυναμική της εξέγερσης κλιμακωθεί, κατά πάσα δυνατότητα το καθεστώς να παλινδρομήσει σε ακόμα πιο σκληρές μεθόδους καταστολής, γεγονός που θα θέσει δίλημμα στους Δυτικούς.

Είναι σαφές ότι η κυβέρνηση Ομπάμα δεν είναι διατεθειμένη να εμπλακεί σε νέο πολεμικά μέτωπο, όταν η απαγκίστρωση από το Ιράκ είναι πολύ δύσκολο να ολοκληρωθεί κι όταν ο έλεγχος του Αφγανιστάν αποδεικνύεται ολοένα και περισσότερο όχι μόνο κοστοβόρος, αλλά και πρακτικά αδύνατος. Από την άλλη πλευρά όμως είναι δύσκολο να παραμείνει απαθής, εάν, όπως όλα δείχνουν, η επιχείρηση «Αυγή της Οδύσσειας» βαλτώσει. Εκτός κι αν η Ουάσινγκτον επιλέξει να αφήσει τα πράγματα να εξελιχθούν προς την κατεύθυνση μίας ντε φάκτο διχοτόμησης της Λιβύης σε Ανατολική και Δυτική. Προς το παρόν, όμως, δεν υπάρχουν σημάδια ότι ωθεί τα πράγματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Όταν το μέτωπο της Λιβύης είναι ανοικτό, προφανώς η Δύση αδυνατεί να σκεφθεί καν μία αντίστοιχη επέμβαση στη Συρία. Και για επιχειρησιακούς και για πολιτικούς λόγους. Εκτός αυτού, πολλοί στη Δύση, αλλά και στο Ισραήλ, θεωρούν ότι το καθεστώς Ασαντ ενδεχομένως να είναι προτιμότερο από την αβεβαιότητα μίας διάδοχης κατάστασης. Είναι αλήθεια ότι το ζήτημα αυτό είχε τεθεί και για την Αίγυπτο και για τη Λιβύη, αλλά σ’ αυτές η δυναμική της εξέγερσης δημιούργησε εντός της Δύσης και πολιτική δυναμική υπέρ της επέμβασης. Δεν αποκλείεται να συμβεί το ίδιο και με τη Συρία, εάν, όμως, έχει ανατραπεί το καθεστώς Καντάφι.

Τουρκικές φιλοδοξίες.

Η αποσταθεροποίηση της περιοχής, που καταλαμβάνει ο αραβικός κόσμος, υποχρεώνει όχι μόνο τις μεγάλες, αλλά και τις τοπικές δυνάμεις να προσαρμόσουν τις πολιτικές τους. Η Τουρκία του Ερντογάν δεν έχει κρύψει τη φιλοδοξία της να καταστεί σημείο αναφοράς και ηγεμονική δύναμη στον με το οθωμανικό χώρο. Αρχικά προσπάθησε να παρεμποδίσει τη δυτική επέμβαση. Ο λόγος δεν ήταν μόνο η προσέγγισή της με το καθεστώς Καντάφι και τα τουρκικά οικονομικά συμφέροντα στη Λιβύη. Φοβόταν δικαιολογημένα ότι, εάν πέσει το καθεστώς Καντάφι, η τύχη του καθεστώτος Ασα­ντ θα έχει κριθεί.

Μια τέτοια εξέλιξη θα ευνοήσει τους Κούρδους. Το κουρδικά κρατίδιο στο Βόρειο Ιράκ θα εξασφαλίσει πρόσβαση στη θάλασσα και ως εκ τούτου δεν θα εξαρτάται, όπως σήμερα, από την Άγκυρα. Το ίδιο θα ισχύσει και συνολικά για το Ιράκ, γεγονός που θα περιορίσει τη σημασία της Τουρκίας για τους Αμερικάνους. Παραλλήλως θα ευνοηθεί και το Κουρδικό κίνημα στη Τουρκία αφού στα νώτα του (στη Συρία και στο Ιράκ) θα έχει όχι μόνο Κουρδικούς πληθυσμούς, αλλά και φιλικές συνθήκες. Το γεγονός αυτό αναπόφευκτα θα κλιμακώσει περαιτέρω και τις πιέσεις που ήδη ασκούν οι Κούρδοι της Τουρκίας για πολιτική αυτονομία.

Στο γεωπολιτικό αυτό παιχνίδι υπάρχει χώρος και για την ελληνική διπλωματία. Προς το παρόν, η Αθήνα κινείται προσεκτικά εντός των ορίων της πολιτικής του NATO, αποφεύγοντας να βρεθεί στην πρώτη γραμμή της επιχείρησης. Με τον τρόπο αυτό, όμως, δεν πρόκειται να αποκομίσει πολιτικά κέρδη. Η Ελλάδα έχει ζωτικό συμφέρον να συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών και με την Αίγυπτο και με τη Λιβύη. Οι μέχρι τώρα συνομιλίες με τα καθεστώτα Μουμπάρακ και Καντάφι ήταν δύσκολες και σ’ αυτό είχε παίξει ρόλο και η αρνητική παρέμβαση της τουρκικής διπλωματίας.

Τόσο το νέο μεταβατικό καθεστώς στην Αίγυπτο όσο και η προσωρινή κυβέρνηση των αντικαθεστωτικών στη Λιβύη έχουν άλλες πολιτικές προτεραιότητες. Παρ’ όλα αυτά, εάν η Αθήνα εκτιμά ότι το καθεστώς Καντάφι δεν έχει μέλλον, πρέπει να κινηθεί γρήγορα. Μπορεί να προστεθεί στις ελάχιστες χώρες που έχουν αναγνωρίσει την προσωρινά κυβέρνηση της Βεγγάζης, ζητώντας ως αντάλλαγμα την πολιτική δέσμευση για τη μελλοντική σύναψη μίας συμφωνίας οριοθέτησης, που θα συμβαδίζει με το δίκαιο της θάλασσας και θα λειτουργεί ως προηγούμενο υπέρ των ελληνικών θέσεων.

Με την Αίγυπτο τα πράγματα είναι διαφορετικά, αλλά και σ’ αυτό το μέτωπο πρέπει να κινηθεί γρήγορα η ελληνική διπλωματία. Η Άγκυρα ήδη προσπαθεί να ρίξει γέφυρες και να αποκτήσει ερείσματα στα μεταλλαγμένα από τις εξεγέρσεις καθεστώτα. Αυτό τον σκοπό είχε η σπουδή του Τούρκου προέδρου Γκιουλ να επισκεφθεί το Κάιρο λίγο μετά την ανατροπή του Μουμπάρακ.

Η κυβέρνηση Ερντογάν «πουλά­ει» στους Δυτικούς τη θεωρία ότι το τουρκικό μοντέλο είναι η λύση στο πρόβλημα μετάβασης που έχει προκύψει στον αραβικό κόσμο. Προσπαθεί να τους πείσει να της αναθέσουν την «εργολαβία», με το επιχείρημα ότι η νεοοθωμανική Τουρκία και ταιριάζει στους Άραβες και βολεύει τη Δύση. Η τουρκική προσπάθεια προσκρούει στην αντίθεση των Εβραίων. Η επιτυχία της νέο-οθωμανικής διπλωματίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το χώρο που θα της αφήσει κυρίως η Ουάσινγκτον, η οποία εμφανίζεται αμφίθυμη. Από τη μία είναι επιφυλακτική αλλά από την άλλη θεωρεί ότι η Άγκυρα μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο.

Πηγή: Εφημ. "Επενδυτής"

  • Τουρκική ομολογία ότι οι υπερπτήσεις γίνονται για να εξωθήσουν την Ελλάδα σε “λύση-πακέτο” στο Αιγαίο αποκαλύπτεται σε τηλεγράφημα του WikiLeaks
Πραγματικά εντυπωσιάζει η τουρκική ωμή παραδοχή ότι εκβιάζει γειτονικό της κράτος πετώνταε επάνω από το έδαφός του για να το αναγκάσει να δεχθεί την αλλαγή του καθεστώτος στο Αιγαίο.

Άκρως αποκαλυπτικό για τις προθέσεις της Τουρκίας σε οτι αφορά την τακτική των υπερπτήσεων στο Αιγαίο είναι το περιεχόμενο του απόρρητου τηλεγραφήματος της αμερικανικής πρεσβείας στην Άγκυρα του “καυτού” καλοκαιριού του Ιουνίου του 2009 που περιγράφει την συνάντηση του Τούρκου υφυπουργού Εξωτερικών Απακάν με τον Αμερικανό πρέσβη στην Άγκυρα Τζέιμς Τζέφρι με αντικείμενο τις υπερπτήσεις πάνω από Αγαθονήσι και Φαρμακονήσι.

Και λέμε “καυτού” γιατί η Άγκυρα επανειλημμένα επιχείρησε να προκαλέσει εκείνο το καλοκαίρι “θερμό” επεισόδιο είτε στο Καστελόριζο και την Ρω είτε σε Αγαθονήσι, Φαρμακονήσι και Φούρνους, όπως μαρτυρούν στοιχεία του ΓΕΕΘΑ που έχει στην κατοχή του το defencenet.gr και θα αποκαλύψει τις επόμενες ημέρες.

Ο Τούρκος υφυπουργός στο τηλεγράφημα που δημοσιεύει η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ εμφανίζεται αιφνιδιασμένος από το αμερικανικό διάβημα που έχει προηγηθεί και την θετικά διακείμενη προς τις ελληνικές θέσεις στάση των αμερικανικών διπλωματικών.

Ο Απακάν εμφανίζεται μάλιστα αδιάλλακτος για το ζήτημα των υπερπτήσεων, καθώς επιθυμεί να το χρησιμοποιήσει όπως σημειώνει, ως ένα ακόμη διαπραγματευτικό χαρτί με την Ελλάδα, φτάνοντας ακόμα και σε θερμό επεισόδιο ενώ εκφράζει την σφορδή του ενόχληση για την απόφαση ελληνικού δικαστηρίου τον Ιανουάριο του 2009 που καταδίκασε ερήμην Τούρκο πιλότο ως υπαίτιο σύγκρουσης ελληνικού μαχητικού αεροσκάφους με τουρκικό τον Μάιο του 2006 στην περιοχή της Καρπάθου, όταν είχε χάσει την ζωή του ο Έλληνας πιλότος Κ. Ηλιάκης.

Τις ίδιες ημέρες τουρκικό τηλεοπτικό συνεργείο είχε πάει σε νησί της Δωδεκανήσου, κινηματογράφησε αλλαγή της στρατιωτικής φρουράς και συνελήφθη ελάχιστα λεπτά πριν διαφύγει στα τουρκικά χωρικά ύδατα με το υλικο που θα χρησμοποιούσαν για την δημιουργία πολεμικού κλίματος στην Τουρκία…

Ιδού το σημείο του επίμαχου τηλεγραφήματος:

S E C R E T ANKARA 000855
SIPDIS
E.O. 12958: DECL: 06/18/2019
TAGS: PARM, PREL, MARR, TU
SUBJECT: TURKEY: AEGEAN ISSUES MUST BE ADDRESSED AS A
PACKAGE, SEPARATE TALKS ON OVERFLIGHTS NOT IN OUR INTEREST
REF: A. STATE 61209
B. ANKARA 840
C. ATHENS 1015
D. DAO ATHENS IIR 6 837 0304 09
Classified By: Ambassador James F. Jeffrey for reason 1.4 (b, d)

Summary
——-

1. (S) The Ambassador raised Aegean issues with Turkish MFA
Undersecretary Apakan on June 16, pressing hard that
overflights of inhabited Greek islands did not support the
goal of calm in the Aegean. Apakan was clearly taken aback
by our approach on the overflights specifically, and said he
could not understand why the U.S. would ask Turkey to
undercut the direct, confidential discussions Turkey was
conducting with Greece (which, however, he had not briefed us
on in detail until this meeting). He also raised questions
about the veracity of the Greek allegations that overflights
of the two islands had increased significantly. He said
Turkey supported actions which would calm tensions in the
Aegean and supported our goal of preferring diplomacy and
confidence-building measures over military action. Apakan
said that Turkey sought to negotiate Aegean issues with
Greece as a package, and pulling out one issue important to
Greece — at the behest of the U.S. — would lessen
significantly Turkey´s leverage on Greece to negotiate other issues. Apakan reiterated Turkey´s call for Greece to agree
to negotiate a “code of conduct” for military air operations
over the Aegean to prevent recurrence of deadly consequences
of Greek intercepts of Turkish military aircraft.
Separately, the First Air Force Commander told us that
nothing has changed in recent months in Turkish flights in
the Aegean. End Summary.
2. (S) The Ambassador met with MFA Undersecretary Ertugrul
Apakan on June 16 to discuss Aegean issues per ref a and to
propose a way forward to work to reduce tension. Apakan was
joined by a broad assembly of MFA experts covering bilateral
Turkey – Greece issues, Maritime affairs and U.S. – Turkey
affairs. Pol-Mil Couns accompanied Ambassador.΅